Μετά τις φωτιές οι πλημμύρες

▅ Στοιχεία-σοκ δείχνει μελέτη ερευνητών του ΕΜΠ για τις λεκάνες απορροής όλων των ρεμάτων στη Βορειοανατολική Αττική

▅ Σημαντική η απουσία δάσους (ως και 92%) που θα συγκρατούσε τους χειμάρρους - Απειλούνται Μαραθώνας και Ραφήνα

ΚΑΙ ΤΩΡΑ έρχονται οι πλημμύρες...Οι πληγές που άνοιξαν οι πρόσφατες πυρκαϊές στη Βορειοανατολική Αττική δεν έχουν τελειωμό. Περιοχές οι οποίες βρίσκονται υπό ισχυρή οικιστική πίεση έχασαν τον φυσικό τους πλούτο και κινδυνεύουν πλέον να πνιγούν. Μεγάλες εκτάσεις, από το Γραμματικό ως και τη Ραφήνα, θα πλημμυρίσουν με τις πρώτες ραγδαίες βροχοπτώσεις. Και αυτό γιατί οι φωτιές έκαναν στάχτη το δασικό «κάλυμμα» στις λεκάνες απορροής των ρεμάτων με συνέπεια το έδαφος να μην μπορεί να απορροφήσει ούτε... σταγόνα νερού.

Το μεγαλύτερο πρόβλημα αναμένεται να αντιμετωπίσει η Ραφήνα. Ο Βαλανάρης- ο μεγαλύτερος χείμαρρος που καταλήγει στο ρέμα της Ραφήνας και περνά από το Ντράφι- έχασε το 92% της δασικής του κάλυψης. Μεγάλες απώλειες είχαν και άλλα ρέματα της περιοχής, όπως εκτιμούν οι ειδικοί του Κέντρου Εκτίμησης Φυσικών Κινδύνων και Προληπτικού Σχεδιασμού του Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου (ΕΜΠ). Μνήμες από παλαιότερες καταστροφές μπορεί να ξυπνήσει και το ρέμα Βρανά στον Μαραθώνα, σύμφωνα με τα συγκλονιστικά στοιχεία που επεξεργάστηκαν οι ερευνητές του ΕΜΠ και τα οποία παρουσιάζει σήμερα «Το Βήμα».

Oι φωτιές του Αυγούστου οδήγησαν στην αύξηση του πλημμυρικού κινδύνου στις περιοχές από το Γραμματικό ως τη Ραφήνα. Οι επιστήμονες του ΕΜΠ, αφού μελέτησαν τις λεκάνες απορροής όλων των ρεμάτων στη Βορειοανατολική Αττική, υπολόγισαν το ποσοστό του δασικού καλύμματος που χάθηκε στο ορεινό τμήμα κάθε λεκάνης. «Αυτό πρακτικά σημαίνει ότι εκεί όπου δημιουργείται η επιφανειακή απορροή δεν υπάρχει πια τρόπος συγκράτησής της με αποτέλεσμα οι όγκοι νερού (και οι παροχές) που κατεβαίνουν στα πεδινά να είναι σημαντικά μεγαλύτεροι. Σημαντική είναι και η αύξηση της στερεοπαροχής, δηλαδή της μεταφοράς φερτών υλικών και λάσπης» σημειώνει ο διευθυντής του Κέντρου Εκτίμησης Φυσικών Κινδύνων και Προληπτικού Σχεδιασμού του ΕΜΠ, καθηγητής κ. Γ. Τσακίρης.

Το πρόβλημα με τα ρέματα της περιοχής είναι γνωστό εδώ και χρόνια. Πολλά από αυτά εκβάλλουν στη θάλασσα μέσω κλειστών αγωγών ή μέσα από δαιδαλώδεις διαδρομές οι οποίες διασχίζουν κήπους, αυλές και σπίτια της παράκτιας ζώνης. Η κατάσταση όμως τώρα αναμένεται ότι θα επιδεινωθεί. Ιδιαίτερα στον Μαραθώνα και στη Ραφήνα.

Το ρέμα της Ραφήνας λόγω των καμένων εκτάσεων βόρεια του Πικερμίου και της Παλλήνης δέχθηκε σημαντική επιβάρυνση. Ολα τα ρέματα της Πεντέλης που συμβάλλουν σε αυτό θα αυξήσουν τις παροχές τους, με πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα του Βαλανάρη, ο οποίος πριν από την πυρκαϊά είχε παροχή (50ετίας) σχεδόν 200 κυβικά μέτρα νερού ανά δευτερόλεπτο. Σήμερα, όπως τονίζει ο κ. Τσακίρης, το 92% της έκτασης της λεκάνης του έχει καεί με αποτέλεσμα τη μεγάλη αύξηση των παροχών του και σημαντική επιπλέον φόρτιση στα κατάντη τμήματα του ρέματος της Ραφήνας που διέρχονται από την πόλη. Για το ρέμα της Ραφήνας έχει ήδη συνταχθεί προμελέτη διευθέτησης. Πρόκειται για το μεγαλύτερο ανοιχτό ρέμα της Ανατολικής Αττικής με παροχές 50ετίας περί τα 850 με 900 κυβικά μέτρα νερού ανά δευτερόλεπτο.

Με βάση τους υπολογισμούς του Κέντρου Εκτίμησης Φυσικών Κινδύνων και Προληπτικού Σχεδιασμού τα ποσοστά των καμένων εκτάσεων στις λεκάνες απορροής των ρεμάτων της Πεντέλης που εκβάλλουν στο ρέμα Ραφήνας είναι κατά προσέγγιση:

• 37% στο ρέμα Νταού Πεντέλης, 60% στο ρέμα της Αγίας Παρασκευής, 30% στο ρέμα Παλαιού Μύλου, 92% στον Βαλανάρη (μαζί με το μικρότερο ρέμα Δασαμάρι), 43% στο ρέμα της Παλλήνης (μαζί με εκείνα της Βίγλας και της Μαρίζας) και 38% στο ρέμα της Ανθούσας.

Προβλήματα με την αύξηση των παροχών δημιουργούνται και σε άλλα ρέματα της Ανατολικής Αττικής. Τα ρέματα αυτά είναι: Σέχρι, Μακεδονομάχου (Ροκφέλερ), Ρούμελης, Βαζάνα (Νέας Μάρκης), Μαρούγκα, Ζούμπερι, Αγ. Ανδρέα, Ξυλοκέριζα, Μάτι και Βουτζά. Μερικά από αυτά έχασαν σημαντικό τμήμα της δασοκάλυψής τους στην ορεινή ζώνη, με συνέπεια οι παράκτιοι οικισμοί να διατρέχουν μεγαλύτερο κίνδυνο πλημμύρας από ό,τι πριν από τις πυρκαϊές.

Ενα από τα πιο επικίνδυνα ρέματα, το ρέμα Βρανά, το οποίο παρά την κατασκευή τού αντιπλημμυρικού φράγματος είχε κατακλύσει την πεδινή ζώνη του Μαραθώνα με μεγάλες καταστροφές τον Νοέμβριο του 2005, θα γίνει ακόμη πιο απειλητικό, αφού η έκτασή του πάνω από το φράγμα έχει πια καεί. Εκτιμάται ότι η παροχή αιχμής στη θέση του φράγματος θα είναι περίπου 80% μεγαλύτερη.

Η αύξηση της επιφανειακής απορροής των ρεμάτων στη Βορειοανατολική Αττική είναι αναμενόμενη εξαιτίας της εξαφάνισης της βλάστησης. Οπως εξηγούν οι επιστήμονες

Μνήμες από τις πλημμύρες τον Νοέμβριο του 2005 μπορεί να ξυπνήσουν στον Μαραθώνα καθώς, όπως εκτιμούν ερευνητές του ΕΜΠ, μεγάλοι όγκοι νερού δεν θα συγκρατούνται από τη δασική κάλυψη που κάηκε σχεδόν ολοσχερώς στα ορεινά και έτσι τα ρέματα θα είναι ορμητικότερα

του Εργαστηρίου Δασικής Διαχείρισης και Τηλεπισκόπισης του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης (ΑΠΘ) και του WWF Ελλάς, «οι κόμες των δένδρων και η βλάστηση γενικότερα λειτουργούν ως ένα πρώτο εμπόδιο το οποίο μετριάζει την ορμή του νερού, ενώ παράλληλα απορροφούν και μέρος της ποσότητας που πέφτει. Νερό απορροφά και το ριζικό σύστημα των φυτών, το οποίο επιπλέον επιδρά θετικά και στη διήθηση των κατακρημνισμάτων αφού διασωληνώνει το έδαφος». Οι επιπτώσεις αυτές, σύμφωνα με τους δασολόγους, είναι πιο σημαντικές όσο μεγαλύτερη είναι η αποψίλωση της βλάστησης, όπως συμβαίνει για παράδειγμα στην περίπτωση του φράγματος της Ραπεντώσας, όπου η γύρω βλάστηση έχει ολοσχερώς καεί. Παράλληλα, οι πυρκαϊές επιδρούν έμμεσα αλλά εξίσου σημαντικά στην υδρολογία μιας λεκάνης, αλλάζοντας τη δομή του εδάφους και αυξάνοντας τον ρυθμό διάβρωσης. Αυτά συνδέονται, όπως επισημαίνει ο γενικός διευθυντής του WWF Ελλάς κ. Δ. Καραβέλλας, με αυξημένη πιθανότητα και συχνότητα πλημμυρικών φαινομένων, αλλά και με μείωση του χρόνου που απαιτείται ως το μέγιστο της πλημμυρικής παροχής.

Σύμφωνα με σχετική έκθεση του ΑΠΘ και του WWF, τα μόνα έργα που θα χρειαστούν είναι τα ήπια αντιδιαβρωτικά και αντιπλημμυρικά, όπου και αν αυτό κριθεί αναγκαίο από τους ειδικούς επιστήμονες. Αυτά τα έργα θα πρέπει να πραγματοποιηθούν άμεσα και πριν από τη φύτρωση των πρώτων σπόρων πεύκης - δηλαδή το φθινόπωρο που ακολουθεί. «Τα συγκεκριμένα έργα θα πρέπει να γίνονται αμέσως μετά την πυρκαϊά και πριν από τις πρώτες φθινοπωρινές βροχές, προκειμένου να είναι αποτελεσματικά και να αποφευχθεί η καταστροφή τυχόν νέων σπόρων που έχουν βλαστήσει» αναφέρει ο κ. Καραβέλλας.

Κίνδυνος για ρύπανση των υδάτων

ΑΛΛΑΓΕΣ αναμένονται και στην ποιότητα των υδάτων στις λεκάνες απορροής που επλήγησαν από τις πυρκαϊές. Κυριότερο παράγοντα ρύπανσης, σύμφωνα με τους επιστήμονες, αποτελεί η αύξηση των φερτών υλών αλλά και των διαλυτών υλικών, αποτέλεσμα της διάβρωσης και της καύσης του οργανικού φορτίου του εδάφους.

Ειδικότερα, όταν καίγεται ένα δάσος, ανάλογα με τις θερμοκρασίες που αναπτύσσονται, απελευθερώνονται στην ατμόσφαιρα διοξείδιο του άνθρακα, οξείδια του αζώτου, διοξείδιο του θείου (συνδέεται με την όξινη βροχή), πολυκυκλικοί αρωματικοί υδρογονάνθρακες, διοξίνες, τέφρα κ.ά.

«Οι διοξίνες που παράγονται από την καύση απελευθερώνονται στον αέρα αλλά είναι δυσδιάλυτες στο νερό και δεν αποτελούν άμεσο κίνδυνο για τους υδατικούς αποδέκτες, καθώς καθιζάνουν στον πυθμένα. Είναι ανησυχητικό βέβαια ότι μπορεί να παραμείνουν εκεί για μεγάλο χρονικό διάστημα (10-15 χρόνια)» παρατηρεί ο κ. Καραβέλλας.

Στην τέφρα που παράγεται κατά την καύση συσσωρεύονται πολλά θρεπτικά συστατικά (ενώσεις αζώτου και φωσφόρου) αλλά και επικίνδυνα για την υγεία βαρέα μέταλλα, όπως αρσενικό, κάδμιο, χαλκός και μόλυβδος. Η σύσταση της παραγόμενης τέφρας εξαρτάται άμεσα από την παρουσία φυτικής βιομάζας, διαφόρων ζωικών οργανισμών και διαφόρων άλλων υλικών (π.χ. πλαστικών), χωματερών κτλ. Ο κ. Καραβέλλας σημειώνει ότι η τέφρα μπορεί να διαλυθεί από το νερό της βροχής και να μεταφερθεί στα επιφανειακά νερά ή με τον άνεμο σε άλλες περιοχές.

Η μεταφορά της στα επιφανειακά νερά, ιδιαίτερα στα ποτάμια, στα ρέματα και στις λίμνες, αλλά και σε δεύτερο στάδιο στα υπόγεια, υποβαθμίζει την ποιότητά τους. «Είναι πιθανή και η επιβάρυνση της λίμνης του Μαραθώνα μετά την καταστροφή της ευρύτερης περιοχής τροφοδοσίας της. Η αύξηση των συγκεντρώσεων των προαναφερθέντων στοιχείων θα είναι αναπόφευκτη» τονίζει ο διευθυντής του WWF Ελλάς.

• ΑΠΑΝΤΗΣΗ ΤΟΥ ΤΕΕ: «Η “άποψη” ήταν μελέτη»

Ο πρόεδρος του ΤΕΕ κ. Γιάννης Αλαβάνος απαντά στον κ. Ν. Μάργαρη, καθηγητή Περιβάλλοντος του Πανεπιστημίου Αιγαίου και διευθυντή της ελληνικής έκδοσης του «Νational Geographic».

«Σε άρθρο του για τις πυρκαϊές στην Αττική, στο “Βήμα” της περασμένης Κυριακής, ο καθηγητής κ.Μάργαρης γράφει και τα εξής: “Ο καθένας έχει άποψη για τι πρέπει να γίνει, όπως ο πρόεδρος του Τεχνικού Επιμελητηρίου που ζητεί να γίνει κάποιος Φορέας, στον οποίο, προφανώς θα είναι και ο ίδιος. Λες και το χάλι με τα αυθαίρετα το δημιούργησα εγώ και όχι αυτοί”. Με αυτόν τον απαξιωτικό τρόπο ο κ.καθηγητής κρίνει μια πρόταση την οποία δεν έχει διαβάσει.

Τον πληροφορώ ότι αυτή η “άποψη του καθενός” είναι μια μελέτη 110 σελίδων που συντάχθηκε σε χρόνο ανύποπτο και ύστερα από πολύμηνη επεξεργασία, με εισηγήσεις εμπείρων στελεχών του ΤΕΕ,του ΔΣΑ, του ΓΕΩΤΕΕ και του ΕΜΠ, με συντονίστρια την κυρία Μίνα Ξηροτύρη. Τον πληροφορώ ακόμη ότι η μελέτη και οι προτάσεις της έτυχαν της αποδοχής και των 12 Φορέων που συντονίζονται από την υπερνομαρχία Αθηνών (Πανεπιστήμια, Πολυτεχνεία, ΤΕΔΚΝΑ, ΓΣΕΕ, ΑΔΕΔΥ κ.λπ). Τον πληροφορώ, τέλος, ότι στον προτεινόμενο Φορέα, αναγκαίο για να μη μετατρέπονται φαινόμενα όπως ο σεισμός, η φωτιά, οι πλημμύρες αυτόματα σε φυσικές καταστροφές, αναγκαίο ακόμη για να υποδηλώσει ότι αλλάζουν οι πολιτικές που ασκούνται, δεν προβλέπεται η συμμετοχή του ΤΕΕ, ώστε με τόση ευκολία να χρεώνεται στον πρόεδρο του Τεχνικού Επιμελητηρίου (έστω και αν είναι ο “καθένας”) το ευτελές κίνητρο του θώκου.

Οσον αφορά το “χάλι με τα αυθαίρετα” ο κ. Μάργαρης εμφανίζεται να αγνοεί ότι υπάρχουν κυβερνήσεις σε αυτόν τον τόπο, να αγνοεί ποιο είναι το συλλογικό συμφέρον του σώματος των Μηχανικών, να αγνοεί τους καθημερινούς αγώνες τους, να αγνοεί, τέλος, τις πράξεις και τις παρεμβάσεις της Διοίκησης του ΤΕΕ, η οποία, μεταξύ άλλων και αδιαφορώντας για το όποιο κόστος, δεν έχει διστάσει να παραπέμψει στο Πειθαρχικό Συμβούλιο συναδέλφους που ενέχονται σε αυθαίρετη δόμηση.

Το ΤΕΕ δεν διεκδικεί το αλάθητο, διεκδικεί απλώς το δικαίωμα να ασκεί τον θεσμικό του ρόλο, που είναι η περιφρούρηση του ελλαδικού χώρου. Γι΄ αυτό ακριβώς το ΤΕΕ μάχεται και δεν σιωπά. Το ΤΕΕ είναι ανοιχτό στον διάλογο και στην κριτική, αρκεί να είναι έντιμη και τεκμηριωμένη.

Ο κ. Μάργαρης είναι ειδικός στα θέματα περιβάλλοντος. Με την ανάλυσή του συμφωνούμε. Προτάσεις όμως δεν είδαμε να διατυπώνει. Και αυτό που έχει ανάγκη ο τόπος είναι προτάσεις από ειδικούς, αποφάσεις και έργα από τα αρμόδια όργανα της πολιτείας. Γιατί αν λείπει το υπόβαθρο της πράξης και της προοπτικής ο καθένας νομιμοποιείται να ξαναθυμηθεί την πολυχρησιμοποιημένη ρήση: “των οικιών ημών εμπιμπραμένων, ημείς άδομεν”».

• ΜΑΧΗ ΤΡΑΤΣΑ | TO BHMA, Κυριακή 6 Σεπτεμβρίου 2009

Το περιβάλλον ζητά υπουργείο

• Της ΡΟΥΛΑΣ ΠΑΠΠΑ-ΣΟΥΛΟΥΝΙΑ, Κυριακάτικη Ελευθεροτυπία, Κυριακή 6 Σεπτεμβρίου 2009

• Στην Ελλάδα έχουμε έναν ιδιαίτερο τρόπο να δείχνουμε το ενδιαφέρον μας για το περιβάλλον!

Επί χρόνια, και συνήθως ύστερα από κάθε είδους καταστροφές, συζητάμε πόσο απαραίτητο είναι ένα αυτόνομο υπουργείο Περιβάλλοντος.

Δύο είναι τα ερωτήματα που προκύπτουν: Μπορεί ένα υπουργείο να φέρει την άνοιξη και με ποιες αρμοδιότητες πρέπει να «προικιστεί», για να ασκεί δυναμική και ουσιαστική πολιτική στην προστασία του περιβάλλοντος;

Οι επιστήμονες απαντούν ότι το υπουργείο Περιβάλλοντος δεν είναι πανάκεια: «Αποτελεί, όμως, τη βασικότερη ίσως πρόκληση που αντιμετωπίζει το ελληνικό διοικητικό σύστημα». Οσο για το δεύτερο ερώτημα, παρ' όλο που, όπως όλα δείχνουν, είναι ζήτημα χρόνου η ίδρυσή του, τίποτε δεν μαρτυρεί ότι έχουν ξεκινήσει οι απαραίτητες οργανωτικές διεργασίες. Γεγονός είναι ότι όποιος το επιχειρήσει θα χρειαστεί να μεταβιβάσει αρμοδιότητες και υπηρεσίες στα άλλα υπουργεία.

Οι προτάσεις του WWF-Ελλάς, του ΤΕΕ και των επιστημόνων που συμμετείχαν στον δημόσιο διάλογο για αυτό το θέμα δεν εισακούστηκαν. Οπως, μάλιστα, τονίζει και ο διευθυντής του WWF Δημ. Καραβέλλας:

«Αν το σχέδιο περιλαμβάνει μια απλή σχέση του νυν ΥΠΕΧΩΔΕ σε ένα νέο υπουργείο που δεν θα συστεγάζει δάση και προστασία της βιοποικιλότητας κι αν το υπουργείο αυτό διαθέτει αδύναμες υπηρεσίες, χωρίς οικονομική ενίσχυση από δημόσιους πόρους και φόρους που ήδη εισπράττονται για το περιβάλλον, τότε ίσως είναι καλύτερα να μη γίνει».

Τι συζητήθηκε, όμως, στον δημόσιο διάλογο και τι προτείνεται; Το νέο υπουργείο να χωριστεί σε δύο γραμματείες:

1 Γραμματεία Περιβάλλοντος, όπου πρέπει να μεταφερθούν η υπηρεσία δασικής διεύθυνσης - βιοποικιλότητας από το υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης αλλά και ο τομέας της ενέργειας από το υπουργείο Ανάπτυξης. Επίσης, να ενταχθούν στην ίδια υπηρεσία υδάτινοι πόροι, κλιματική αλλαγή, ποιότητα αέρα και διαχείριση αποβλήτων. Υπάρχει πρόταση, τα δημόσια έργα να μετακινηθούν στο υπουργείο Μεταφορών.

2 Γραμματεία Χωροταξίας και Πολεοδομίας, υπεύθυνη για την πολεοδομία, την οικιστική πολιτική και την κεντρική υπηρεσία κατεδάφισης αυθαιρέτων.

*Εκτός από το υπουργείο Περιβάλλοντος το WWF προτείνει μια συνολικότερη πολιτική με αντιπρόεδρο Αειφόρου Ανάπτυξης που να συντονίζει όλες τις δομές. Επίσης, αναβάθμιση της Επιτροπής Περιβάλλοντος της Βουλής, ώστε να συμμετέχει στη διαδικασία επεξεργασίας περιβαλλοντικών νομοσχεδίων και αναβάθμιση των μηχανισμών περιβαλλοντικού ελέγχου, με ίδρυση Αρχής Περιβαλλοντικών Επιθεωρήσεων.

Οι περιβαλλοντικοί φόροι που καταλήγουν στο υπουργείο Οικονομικών να καταλήγουν στα ταμεία του υπουργείου Περιβάλλοντος.

*Ο τομεάρχης του ΠΑΣΟΚ στο ΥΠΕΧΩΔΕ και βουλευτής Αργολίδας Γ. Μανιάτης τονίζει ότι η σύσταση του νέου υπουργείου δεν είναι εύκολη υπόθεση.

«Χρειάζεται ιδιαίτερη αντιμετώπιση στις συναρμοδιότητές του με το υπουργείο Ανάπτυξης στο θέμα ενέργειας, αλλά και με το υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης στα θέματα γεωργίας και διαχείρισης του υδατικού δυναμικού για αγροτική χρήση. Είναι, όμως, απαραίτητο να είναι ανεξάρτητο και υπεύθυνο για δασική υπηρεσία, βιοποικιλότητα, ενέργεια, χωροταξία, πολεοδομία, Κτηματολόγιο, γεωργία και υδάτινους πόρους».

Απόψεις

* ΙΩΑΝΝΗΣ ΚΑΡΑΚΩΣΤΑΣ (καθηγητής της Νομικής Σχολής - Αντιπρύτανης του Πανεπιστημίου Αθηνών).

*Αυτό το υπουργείο πρέπει να έχει το δικαίωμα της αρνησικυρίας απέναντι σε κάθε σχέδιο που μπορεί να βλάψει το περιβάλλον. Μοναδικό μέλημα πρέπει να είναι η προστασία του περιβάλλοντος και ο αγώνας να μη φείδεται μέσων και θυσιών. Στην Ελλάδα, όμως, ούτε τα μέσα ούτε οι θυσίες είναι αρκετές. Η έννοια του περιβάλλοντος βρίσκεται στη σκιά της οικονομικής ανάπτυξης. Δεν έχουμε ανάγκη από υπουργείο-σύμβολο για να αισθανόμαστε καλύτερα. Χρειάζονται μηχανισμοί ελέγχου και ένα ολοκληρωμένο νομοθετικό πλαίσιο όσον αφορά την προφύλαξη και την πρόληψη.

Οφείλει να είναι παρεμβατικό και να βάζει φρένο στην ανάπτυξη αλά ελληνικά. Είναι γνωστό ότι δεν είμαστε οι πιο επιμελείς εταίροι στην Ε.Ε. όσον αφορά την υιοθέτηση των ευρωπαϊκών περιβαλλοντικών κανόνων. Είναι ανάγκη οι περιβαλλοντικές δεσμεύσεις της χώρας μας να αντιμετωπίζονται με σεβασμό και όχι υπό το πρίσμα οποιουδήποτε συμφέροντος.

* ΛΕΩΝΙΔΑΣ ΛΟΥΛΟΥΔΗΣ (αντιπρύτανης του Γεωπονικού Πανεπιστημίου Αθηνών).

*Μετά το Μάαστριχτ, ως γνωστόν, κάθε πολιτική της Ενωσης οφείλει να ενσωματώνει την περιβαλλοντική συνιστώσα. Αυτό είναι και το νόημα της μελετημένης θεσμικής πρωτοβουλίας του WWF- Ελλάς για ένα εθνικό σύστημα περιβαλλοντικής διακυβέρνησης, όπου, εκτός της άμεσης σύστασης υπουργείου Περιβάλλοντος και Χωροταξίας, προτείνεται ο ορισμός αντιπροέδρου της κυβέρνησης με αρμοδιότητα το συντονισμό των δράσεων που αφορούν την αειφόρο ανάπτυξη.

Από χρόνια και στην οιονεί υπουργική σύνθεση της Επιτροπής, το χαρτοφυλάκιο του Περιβάλλοντος είναι διακριτό και αυτοτελές όπως άλλωστε και σε όλα τα αναπτυγμένα κράτη-μέλη, με κύριο μέλημά του την προώθηση της ενσωμάτωσης της περιβαλλοντικής συνιστώσας σε όλες τις υπόλοιπες πολιτικές. Αυτή είναι μία από τις λίγες καινοτόμες και εμβληματικές αρχές της ευρωπαϊκής πολιτικής, η οποία δεν είναι δυνατόν να αγνοείται τόσο προκλητικά από την ελληνική διοίκηση.

* Χ. ΚΟΥΤΑΛΑΚΗΣ (λέκτορας του Τμήματος Πολιτικής Επιστήμης και Δημόσιας Διοίκησης του Πανεπιστημίου Αθηνών).

*Ο σχεδιασμός του πρέπει να δώσει βιώσιμες λύσεις, όπως η μεταφορά υπηρεσιών που σχετίζονται με τη διαχείριση των δασών σε κεντρικό και αποκεντρωμένο επίπεδο, αλλά και η αντιμετώπιση συναρμοδιοτήτων στη διαχείριση των υδάτων, τη βιομηχανική ανάπτυξη και τις κλιματικές αλλαγές. Ομως και στο πιο μαξιμαλιστικό σενάριο, η συγκέντρωση όλων των διάσπαρτων περιβαλλοντικών αρμοδιοτήτων σε ένα υπουργείο δεν θα αποδώσει τα επιθυμητά αποτελέσματα.

Η πολυπλοκότητα των περιβαλλοντικών ρυθμίσεων απαιτεί τη συμβολή πολλών φορέων με διαφορετική τεχνογνωσία, πόρους και εμπειρία που δύσκολα μπορεί να συστεγαστεί σε έναν ενιαίο φορέα. Κάθε λύση θα είναι ατελέσφορη αν δεν συνοδευτεί από θεσμικές πρωτοβουλίες στην κατεύθυνση της ενδυνάμωσης των δομών, διαδικασιών και πρακτικών συντονισμού μεταξύ των υπηρεσιών της κεντρικής και αποκεντρωμένης διοίκησης και της αυτοδιοίκησης.

Τρελές εφευρέσεις σώζουν τη Γη

• Της ΓΙΟΥΛΑΣ ΖΑΧΙΩΤΗ, Κυριακάτικη Ελευθεροτυπία, Κυριακή 6 Σεπτεμβρίου 2009

• Οτι ο πλανήτης καταστρέφεται είναι πλέον μια πραγματικότητα. Η αδιαφορία όλων και η ολιγωρία των ηγετών του κόσμου να λάβουν σοβαρά υπ' όψιν τους τις προειδοποιήσεις των επιστημόνων, ώστε να αποφασίσουν μακροπρόθεσμα μέτρα για τη σωτηρία του, έχουν στρέψει πλέον τους ερευνητές να αναζητήσουν νέες διεξόδους. Πιο αποτελεσματικές και άμεσα εφαρμόσιμες.

Η περίφημη μείωση των ρύπων κατά 50% έως το 2050, που συμφώνησαν οι G8 πριν από δύο μήνες, είναι αναμφισβήτητα ένα σημαντικό βήμα· δεν είναι, όμως, αρκετό για να μειώσει το φαινόμενο του θερμοκηπίου. Το έτος 2050 αποδεικνύεται ορόσημο, καθώς οι επιστήμονες υποστηρίζουν ότι τότε θα καταλάβουμε τα απαισιόδοξα σενάριά τους, για τα οποία κατά καιρούς τούς έχουν χαρακτηρίσει κινδυνολόγους και «τρελούς του χωριού».

Το ερώτημα, λοιπόν, που τίθεται σήμερα, είναι εάν προλαβαίνουμε να αντιμετωπίσουμε τα δύσκολα που έρχονται. Η απάντηση είναι πως μόνο με τεχνικούς τρόπους μπορούμε, πλέον, να κερδίσουμε το χαμένο έδαφος και να ελπίζουμε. Και η γεωμηχανική είναι το μέσο για να βρεθεί λύση στους δύο βασικούς στόχους: Την αντιμετώπιση του φαινομένου του θερμοκηπίου, ώστε να «παγώσει» ο πλανήτης και τη μείωση του διοξειδίου του άνθρακα στην ατμόσφαιρα.

Οι ιδέες πολλές, αρκετές από τις οποίες θυμίζουν σενάρια επιστημονικής φαντασίας. Από τους τεράστιους καθρέφτες που θα τοποθετηθούν στο Διάστημα για να αντανακλούν μακριά από τη γη τις καυτές ακτίνες του ηλίου, την εκτόξευση τεράστιων ποσοτήτων θαλασσινού αλατιού στην ατμόσφαιρα και την τοποθέτηση «τεχνικών δέντρων» κατά μήκος των δρόμων που θα ρουφούν το διοξείδιο του άνθρακα, είναι μερικές από αυτές τις προτάσεις της επιστημονικής κοινότητας. Υπάρχουν φυσικά και κάποιες πιο ριψοκίνδυνες προτάσεις όπως η διοχέτευση τεράστιων ποσοτήτων ρινισμάτων σιδήρου στους ωκεανούς ώστε να αυξηθούν τα φύκια, κάτι που ωστόσο μπορεί να αποβεί μοιραίο για την ισορροπία του θαλάσσιου οικοσυστήματος.

• Αλατόνερο στα... σύννεφα

Το πόσο εφαρμόσιμες είναι πολλές από αυτές απασχόλησε τη Βασιλική Ακαδημία του Λονδίνου, που αποφάσισε να τις μελετήσει και να αποφανθεί με έκθεσή της ποιες από αυτές αξίζουν πραγματικά.

*Το 1990 ο Τζον Λάθαμ, επιστήμονας του Εθνικού Κέντρου Ατμοσφαιρικών Ερευνών του Κολοράντο στις ΗΠΑ, υποστήριξε ότι αυξάνοντας των αριθμών των σταγόνων στα σύννεφα που βρίσκονται πάνω από τα θαλάσσια στρώματα θα μπορούσαμε να πετύχουμε αντανάκλαση της ηλιακής ακτινοβολίας. Τα «σύννεφα» αυτά είναι υγρές μάζες στην ατμόσφαιρα, που συγκεντρώνονται σε ύψος έως 2.400 μέτρα κυρίως πάνω από τους ωκεανούς καλύπτοντας το ένα τρίτο τους. Η έρευνα αυτή εξελίχθηκε με τα χρόνια φτάνοντας σήμερα ο ερευνητής Στέφεν Σάλτερ, του Πανεπιστημίου του Εδιμβούργου, να υποστηρίζει ότι εάν ψεκάσουμε τα σύννεφα αυτά στην επιφάνειά τους με θαλάσσιο αλάτι σε μεγάλες ποσότητες από τους ωκεανούς ώστε να αυξήσουμε τεχνικά τις σταγόνες τους, τότε μπορούμε να δώσουμε στον πλανήτη παράταση ζωής κατά 25 χρόνια.

Η ιδέα προβλέπει την κατασκευή τεράστιων τουρμπίνων στους ωκεανούς και πιστεύεται ότι μπορεί να εφαρμοστεί κυρίως στον αρκτικό κύκλο, ώστε να επιβραδυνθεί το λιώσιμο των πάγων.

*Η τοποθέτηση καθρεφτών στη Σελήνη, που θα λειτουργούν ως τεράστιες ομπρέλες που θα προστατεύουν τη γη από την ηλιακή ακτινοβολία, θεωρείται μία από τις πιο πολυέξοδες τεχνικές καθώς απαιτούνται τεράστια ποσά και δεκαετίες για να πραγματοποιηθεί.

*Μια άλλη ιδέα είναι η τοποθέτηση στα επόμενα 10 με 20 χρόνια 100.000 «τεχνητών δέντρων» κατά μήκος των δρόμων που θα «ρουφάνε» το διοξείδιο του άνθρακα απ' την ατμόσφαιρα. Πρόκειται για μια κατασκευή που θυμίζει τεράστια φτυάρια τα οποία θα τοποθετηθούν στις λεωφόρους ρυπογόνων πόλεων. Το πλεονέκτημα της μεθόδου είναι ότι το αποτέλεσμα είναι άμεσο, ωστόσο το ολοκληρωμένο σχέδιο που προβλέπει την τοποθέτηση τέτοιων «δέντρων» στους δρόμους όλων των πόλεων έχει χρονοδιάγραμμα 100 χρόνων.

*Μία ακόμη μέθοδος που θεωρείται άμεση και αποτελεσματική είναι η αποθήκευση του διοξειδίου του άνθρακα από τον αέρα στα έγκατα της γης, σε βάθος χιλιάδων μέτρων.

*Πέρα από αυτά τα σενάρια που παραπέμπουν στο μέλλον, κανείς δεν αμφισβητεί, φυσικά, την αποτελεσματικότητα πιο γήινων μεθόδων όπως την αναδάσωση και τον εμπλουτισμό των θαλασσών με ιχνοστοιχεία. Φυσικοί ή τεχνικοί τρόποι, το σίγουρο είναι ότι πρέπει να αρχίσουμε το συντομότερο γιατί ο χρόνος κυλά εις βάρος μας.

Γιατί καίγεται η Ελλάδα

Η ρητορική ερώτηση του τίτλου περιμένει απαντήσεις που προφανώς δεν έχουν σχέση με τις απαντήσεις των «ειδικών» των τηλεοπτικών ειδήσεων. Δεν έχουν σχέση με απαντήσεις του τύπου «δεν είχαμε ελικόπτερα και πυροσβεστικά», «λείπουν τόσες χιλιάδες θέσεις πυροσβεστών», «τα σχέδια έμειναν στα χαρτιά», «περιμένουν οι συνεταιρισμοί να χιμήξουν στην καμένη γη» κτλ. Οχι πως αυτές οι απαντήσεις δεν εμπεριέχουν κομμάτια από την αλήθεια, αλλά τις ακούμε πανομοιότυπες κάθε φορά (συχνότατα) που μεγάλες πυρκαϊές καταστρέφουν τη χώρα. Το θέμα είναι η ευθύνη. Οχι γενικώς και αορίστως η ευθύνη της εκάστοτε κυβέρνησης. Αλλά η ευθύνη έτσι όπως επιμερίζεται στην κυβέρνηση και στα αρμόδια κυβερνητικά όργανα, στην Τοπική Αυτοδιοίκηση, στις οργανώσεις, στους πολίτες, τελικά στην ίδια την κοινωνία. [ΤΟ ΒΗΜΑ, Κυριακή 30 Αυγούστου 2009]

Μοιραίοι και άβουλοι αντάμα

Αντώνης Λιάκος

Κάθε χρόνο συμβαίνει μια πολύ μεγάλη, τρομερά καταστροφική πυρκαϊά στην Ελλάδα και πολλές άλλες, μεγάλου ή μεσαίου μεγέθους. Ολεθρος περιβαλλοντικός με μακροπρόθεσμες συνέπειες για ...

Μεταξύ άγνοιας και ανεπάρκειας

Νίκος Μάργαρης

Πλησιάζοντας στον Βόλο από την περιοχή της Αγριάς και μόλις δείτε το εργοστάσιο των τσιμέντων, διαπιστώνετε ότι δίπλα υπάρχουν τεράστιες δεξαμενές καυσίμων. Αν γίνετε λίγο περισσότερο ...

Η θεσμική σύγχυση και οι πόροι

Νικόλαος Μπόκαρης

Μετά τις καταστροφικές πυρκαϊές των προηγούμενων ετών και την εφετινή τραγική εξέλιξη στην Ανατολική Αττική, είναι νομίζω αυταπόδεικτο ότι μπορούμε να μιλάμε για πραγματική αδυναμία ...

Διαχρονική περιβαλλοντική πολιτική

Δημήτρης Καραβέλλας

Παρ΄ ότι η φωτιά αποτελεί και φυσικό παράγοντα των μεσογειακών δασικών οικοσυστημάτων, είναι σαφές ότι το είδος, η έκταση και κυρίως η συχνότητα των πυρκαϊών που έχουμε ζήσει το τελευταίο ...

Δηλητηριώδης τέφρα στη λίμνη του Μαραθώνα

• Γεμάτη με τοξίνες και βαρέα μέταλλα προερχόμενα από τα αποκαΐδια η επιφάνεια του νερού

Σε τοξική βόμβα έχει μετατρέψει τη λίμνη του Μαραθώνα η καταστρεπτική φωτιά του Αυγούστου, τα αποκαΐδια της οποίας έχουν απλωθεί στην επιφάνεια του νερού

Σε «τοξική βόμβα» φαίνεται να μετατρέπεται το νερό του φράγματος του Μαραθώνα μετά την καταστρεπτική πυρκαϊά στη Βορειοανατολική Αττική. Στην επιφάνεια του νερού της τεχνητής λίμνης, ενός από τους βασικούς τροφοδότες του Λεκανοπεδίου σε πόσιμο και αρδεύσιμο νερό, έχουν εναποτεθεί ήδη τέφρα και αποκαΐδια, τα οποία, όπως έχουν δείξει οι προηγούμενες εμπειρίες καταστρεπτικών πυρκαϊών στην Ηλεία και στην Αρκαδία, είναι στοιχεία πλούσια σε διάφορες τοξικές ουσίες και βαρέα μέταλλα. Ενδεικτικά, μετά τις φωτιές στον Πάρνωνα και στην Ηλεία το καλοκαίρι του 2007 οι έρευνες του Πολυτεχνείου Κρήτης και του Γεωπονικού Πανεπιστημίου Αθηνών είχαν καταδείξει ότι στα επιφανειακά ύδατα των πληγεισών από τη φωτιά περιοχών υπήρχαν υψηλές συγκεντρώσεις σε αμμωνία, φώσφορο, μόλυβδο, χαλκό και αρσενικό, προϊόντα της καύσης, που σε πολλές περιπτώσεις προέρχονταν από πλαστικά και απορρίμματα παράνομων χωματερών.

Μάλιστα, στη σχετική μελέτη για την Ηλεία που εκπόνησαν οι γεωπόνοι και οι υδρογεωλόγοι του Γεωπονικού Πανεπιστημίου γινόταν λόγος για πλήρη απαγόρευση της πόσης των υδάτων από τους κατοίκους των περιοχών αλλά και από τα κοπάδια αιγοπροβάτων για διάστημα τουλάχιστον έξι μηνών, ώσπου να διαπιστωθεί το εύρος της επίδρασης στα υπόγεια υδατικά αποθέματα της περιοχής. Ως αντιστάθμισμα και λύση των προβλημάτων ύδρευσης που θα προέκυπταν, πρότειναν την κατασκευή νέων δεξαμενών, τη μεταφορά νερού από καθαρά υδατικά αποθέματα άλλων περιοχών και τον καθαρισμό των υπαρχουσών υδατοδεξαμενών προκειμένου να χρησιμοποιηθούν για την αποθήκευση ποσοτήτων ύδατος προορισμένων για τη συντήρηση των κοπαδιών. Στο ίδιο πλαίσιο, προτεινόταν η άμεση διαμόρφωση των πρανών του εδάφους κοντά στις πηγές και άλλα έργα αποστράγγισης, προκειμένου να περιοριστούν τα φαινόμενα διάβρωσης, λασπορροής και μεταφοράς των υπολειμμάτων της πυρκαϊάς ακόμη και σε επιφανειακά ύδατα μακριά από τις εστίες της καταστροφής.

Oπως εξηγεί ο καθηγητής Γεωλογίας στο Πανεπιστήμιο Αθηνών κ. Ευθύμιος Λέκκας, «τα βαρέα μέταλλα και τα κατάλοιπα τοξινών που διαπιστώνονται στην τέφραπροέρχονται από τη μάζα του ξύλου που καίγεται, αλλά και από τα απορρίμματα που έχουν συγκεντρωθεί σε δεκάδεςπαράνομες χωματερές. Τα κατάλοιπα αυτά, όταν εναποτίθενται στο έδαφος ή στην επιφάνεια υδάτινων οικοσυστημάτων, επηρεάζουν αρνητικά την ποιότητα των νερών και, γενικότερα, του υδροφόρου ορίζοντα. Ετσιη λίμνη του Μαραθώνα, που αποτελεί τη λεκάνη απορροής για την ευρύτερη περιοχή, θα δεχθεί-αποδεδειγμένα-πολύ μεγαλύτερες ποσότητες τέφρας με τις πρώτες βροχές, αλλά και μέσω των υπόγειων νερών» . Στην παρούσα φάση το εύρος της μόλυνσης στη λίμνη δεν είναι ακόμη γνωστό, ο κ. Λέκκας όμως υποστηρίζει ότι «πρέπει να αποτελέσει μία από τις βασικότερες προτεραιότητεςη μέτρηση των τοξικών ουσιών στο νερό της λίμνης», τονίζοντας παράλληλα ότι «η ποιότητα των νερών εξαρτάται από την ταχύτητα και τη συχνότητα των μετρήσεων αυτών, καθώς και από τα μέτρα διύλισης που θα λάβουν οι αρμόδιες υπηρεσίες». Και ο κ. Λέκκας υπογραμμίζει: «Μέχρι νεωτέρας θα χαρακτήριζα την κατανάλωση και τη γενικότερη χρήση νερού από τη λίμνηασφαλείς, αλλά μόνο εφόσον ξεκινήσουν εντατικοί και εξονυχιστικοί έλεγχοι στη λίμνη και σε γειτονικές γεωτρήσεις, αξιοποιώντας και δειγματοληψίες από υπόγειαυδατικά αποθέματα σε όλη την ευρύτερη περιοχή».

Στην περιοχή γύρω από την τεχνητή λίμνη του Μαραθώνα η καταστροφή του δάσους των πεύκων και των κουκουναριών είναι σχεδόν ολοκληρωτική. Σύμφωνα, με πληροφορίες, ο δήμαρχος της περιοχής κ. Σπύρος Ζαγάρης , φοβούμενος και αυτός τις συνέπειες μόλυνσης του νερού της λίμνης, προσανατολίζεται στην άμεση κατασκευή κορμοδεμάτων και στην αναδάσωση τμήματος του εξαϋλωμένου δάσους, προκειμένου να αποτρέψει την κατολίσθηση εδαφών και στάχτης στο εσωτερικό της λίμνης. «Δεν πρέπει να γίνει καμία παρέμβαση χωρίς προηγούμενηεμπεριστατωμένη μελέτη» υποστηρίζει ο κ. Λέκκας, υπογραμμίζοντας όμως ταυτόχρονα την αναγκαιότητα περαιτέρω ενεργειών προκειμένου «να μη μετατραπεί η λίμνη του Μαραθώνασε λίμνη τέφρας». [Ι. ΝΙΚΟΛΟΠΟΥΛΟΣ | Το Βήμα, Τρίτη 1 Σεπτεμβρίου 2009]