Saturday, October 24, 2009

Πρόσφυγες γιατί βουλιάζουν


Το Τουβαλού, ένα από τα μικρότερα νησιωτικά κράτη του πλανήτη, με έκταση 750.000 τ. χλμ. και μόνο 26 τ. χλμ. στεριάς σε ύψος μόλις πέντε μέτρων από τη θάλασσα, έχει ήδη εκπονήσει ένα σχέδιο για τη μετανάστευση ολόκληρου του πληθυσμού των εννέα βραχονησίδων του στη Νέα Ζηλανδία και άλλες γειτονικές χώρες λόγω της ανόδου των υδάτων που έχει βυθίσει πολλές περιοχές του.

Υποβρύχιο υπουργικό συμβούλιο στις Μαλδίβες και αυτό για την ευαισθητοποίηση της διεθνούς κοινότητας.

Υποβρύχιο υπουργικό συμβούλιο στις Μαλδίβες και αυτό για την ευαισθητοποίηση της διεθνούς κοινότητας.

Και οι Μαλδίβες, που διεξήγαγαν υπουργικό συμβούλιο σε βάθος έξι μέτρων από την επιφάνεια του Ινδικού για να καταγγείλουν τις συνέπειες της υπερθέρμανσης, αναζητούν μια νέα «πατρίδα» να υποδεχτεί τους 400.000 κατοίκους τους, χωρίς να μπορούν να διεκδικήσουν καθεστώς ασύλου ή πρόσφυγα.

Είναι δύο μόνο από μια ομάδα χωρών του αναπτυσσόμενου κόσμου, οι οποίες προτίθενται να θέσουν επιτακτικά στη Σύνοδο της Κοπεγχάγης την αναγνώριση και προστασία από τη διεθνή κοινότητα μιας νέας κατηγορίας προσφύγων, των «κλιματικών» ή «περιβαλλοντικών». Το θέμα αναμένεται να αποτελέσει ένα από τα πολλά αγκάθια της Συνόδου του Δεκεμβρίου, με τις παλιές γνωστές διαμάχες Βορρά - Νότου να σφραγίζουν ήδη τη συζήτηση.

Η σχετική Συνθήκη του ΟΗΕ ορίζει ως πρόσφυγες εκείνους που εγκαταλείπουν μια χώρα γιατί διώκονται λόγω φυλής, θρησκείας, εθνότητας, κοινωνικών ή πολιτικών πεποιθήσεων. Υιοθετημένη το 1951, η Συνθήκη δεν μπορούσε να προβλέψει τις «περιβαλλοντικές διώξεις», όπως τις αποκαλούν οι ειδήμονες, επιμένοντας ότι η διεθνής κοινότητα δεν μπορεί να παραμένει απαθής. Πόσω μάλλον όταν, όπως καταδεικνύει έρευνα του Διεθνούς Ερυθρού Σταυρού, είναι πλέον περισσότεροι οι άνθρωποι που εγκαταλείπουν τις εστίες τους λόγω των κλιματικών αλλαγών από ό,τι λόγω πολέμων.

Είναι ενδεικτικό ότι ενώ το 2008 η Υπατη Αρμοστεία του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες αναγνώρισε την ύπαρξη 16 εκατ. προσφύγων και αιτούντων άσυλο, την ίδια χρονιά άλλοι 20 εκατ. άνθρωποι αναγκάστηκαν να μετατοπιστούν εσωτερικά ή να μεταναστεύσουν λόγω φυσικών καταστροφών που σχετίζονται με τις κλιματικές αλλαγές. Ο αριθμός τους, σύμφωνα με τις εκτιμήσεις του ΟΗΕ, θα φτάσει τα 50 εκατ. το 2010 και θα ξεπεράσει τα 200 έως το 2050.

Η διεύρυνση της έννοιας του πρόσφυγα αντιμετωπίζεται με μεγάλη επιφυλακτικότητα τόσο από τον ΟΗΕ όσο και από τον αρμόδιο οργανισμό του, την Υπατη Αρμοστεία για τους Πρόσφυγες, προτιμώντας να αντιμετωπίζουν το φαινόμενο ως «έκτακτες καταστροφές που απαιτούν έκτακτες παρεμβάσεις» ανθρωπιστικού χαρακτήρα κι όχι ως ένα μόνιμο πρόβλημα που απαιτεί συστηματικές λύσεις.

Η προσφυγιά ωστόσο δεν απειλεί μόνο τα θύματα φυσικών καταστροφών, αλλά και τους κατοίκους περιοχών που σταδιακά απαξιώνονται λόγω των κλιματικών αλλαγών, καθιστώντας αδύνατη την επιβίωσή τους. Ηδη σήμερα υπάρχουν στον πλανήτη 100 εκατ. άνθρωποι οι οποίοι ζουν σε περιοχές που βρίσκονται κάτω από το επίπεδο της θάλασσας και απειλούνται να «εξαφανιστούν» από τον παγκόσμιο χάρτη λόγω της υπερθέρμανσης του πλανήτη.

Στην Κοπεγχάγη η ρήξη ίσως βαθύνει. Πολλές αναπτυσσόμενες χώρες θα εγείρουν στη διάρκεια της συνόδου θέμα αναγνώρισης ειδικού καθεστώτος προστασίας για τους «κλιματικούς πρόσφυγες». Από την πλευρά τους, οι αναπτυγμένες χώρες αρνούνται τη νομική αναγνώριση «κλιματικών προσφύγων», γιατί κάτι τέτοιο θα σήμαινε υποχρέωση υποδοχής και χορήγησης ασύλου σε κύματα «αναγκαστικά μετατοπισμένων», και μάλιστα σε εποχές που κλείνουν τα σύνορά τους και υιοθετούν αυστηρά περιοριστικούς μεταναστευτικούς νόμους. Αλλά και αυξημένες αποζημιώσεις καθώς, έχοντας συμβάλει κατά 80% στη χημική αλλοίωση της παγκόσμιας ατμόσφαιρας, ευθύνονται για την καταστροφή παρθένων βιότοπων.

Οπως συμβαίνει στα νησιά Κάρτερετ της Παπούας - Νέας Γουινέας. Οι κάτοικοί τους έζησαν μια λιτή ζωή (χωρίς αυτοκίνητα ή ηλεκτρισμό), καταναλώνοντας ψάρια, μπανάνες και λαχανικά. Αλλά η ρύπανση που άλλοι δημιούργησαν μόλυνε τα εδάφη και τους υδάτινους πόρους τους, απειλώντας τους με λιμό, ενώ η άνοδος των υδάτων έχει διαβρώσει τις ακτογραμμές. Σήμερα, οι περισσότεροι κάτοικοι έχουν αρχίσει και μεταφέρονται σε άλλους τόπους, για να ξεκινήσουν από την αρχή μια νέα ζωή χωρίς κανέναν πόρο.

No comments: