ΑΘΗΝΑ: Τρία παραδείγματα που άλλαξαν το κέντρο

• Οι αναπλάσεις της Πλάκας και του ιστορικού κέντρου της Αθήνας και η ενοποίηση των αρχαιολογικών χώρων του κέντρου είναι τρία από τα πιο πετυχημένα παραδείγματα αναπλάσεων που έχει να επιδείξει η πρωτεύουσα. Τρεις παρεμβάσεις που άλλαξαν τη ζωή στο κέντρο της πόλης και έδωσαν νέα πνοή σε παρηκμασμένες περιοχές. Εκτός Αθήνας, πετυχημένες θεωρούνται οι αναπλάσεις στο κέντρο της Λάρισας, της Καρδίτσας και της Κομοτηνής, που δημιούργησαν μεγάλους πεζόδρομους και ποδηλατόδρομους και άλλαξαν τη σχέση των κατοίκων τους με το κέντρο τους.

• Πλάκα. Η ανάπλαση της Πλάκας στις αρχές της δεκαετίας του ’80 έσωσε μια από τις ελάχιστες παραδοσιακές συνοικίες της πόλης και θεωρείται μια από τις πλέον σοβαρές προσπάθειες ανάπλασης στη χώρα μας. «Η μελέτη περιλάμβανε μαζικές ανακηρύξεις διατηρητέων, σχέδιο για τις χρήσεις γης που ενίσχυε την κατοικία, νέα κυκλοφοριακή μελέτη, δεκάδες παρεμβάσεις», εξηγεί η κ. Κοσμάκη. «Μέχρι τότε η Πλάκα ήταν στο έλεος των κέντρων αναψυχής. Είχε αρχίσει να χάνει τους μόνιμους κατοίκους της και να παρακμάζει. Με το σχέδιο ανάπλασης η Πλάκα διατήρησε ώς ένα βαθμό τον ιστορικό της χαρακτήρα, συγκράτησε τους κατοίκους και την αίσθηση της γειτονιάς. Ταυτόχρονα εξυπηρέτησε τον τουρισμό, χωρίς όμως τις ακρότητες του παρελθόντος».

• Εμπορικό τρίγωνο. Η δεύτερη μεγάλη παρέμβαση στην Αθήνα έγινε στα τέλη της δεκαετίας του ’80 και αφορούσε στην ανάπλαση του εμπορικού τριγώνου της πόλης. «Η ανάπλαση ενίσχυσε τον χαρακτήρα του ιστορικού - εμπορικού κέντρου της Αθήνας. Περιελάμβανε την ανάδειξη σημαντικών κτιρίων, ένα νέο κανονισμό για τη δόμηση και τις χρήσεις γης, την ενίσχυση και ανάδειξη των υπαίθριων χώρων. Επίσης, εξέτασε κυκλοφοριακά και άλλα θέματα. Κατά κοινή ομολογία, η μελέτη πέτυχε να βελτιώσει την εικόνα του κέντρου και ενίσχυσε τόσο τον εμπορικό του χαρακτήρα, όσο και τον υπερτοπικό του ρόλο. Στο μόνο που απέτυχε ήταν στο να συγκρατήσει τους κατοίκους, που δυστυχώς είχαν πλέον φύγει από την περιοχή», λέει η κ. Κοσμάκη.

• Ενοποίηση αρχαιολογικών χώρων. Το 1998, η Εταιρεία Ενοποίησης Αρχαιολογικών Χώρων (ΕΑΧΑ) ξεκίνησε ένα πρόγραμμα παρεμβάσεων σε έξι περιοχές του ιστορικού κέντρου της Αθήνας. Το σημαντικότερο τμήμα αφορούσε τον λεγόμενο «μεγάλο περίπατο», με την πεζοδρόμηση των λεωφόρων Αποστόλου Παύλου και Διονυσίου Αρεοπαγίτου περί την Ακρόπολη και της οδού Ερμού. Οι παρεμβάσεις συνεχίζονται και σήμερα, αλλά πλέον με πολύ αργούς ρυθμούς: χαρακτηριστικό παράδειγμα η πλατεία Μοναστηρακίου, που καθυστέρησε πολλά χρόνια μέχρι να ολοκληρωθεί.

• «Αν επισκεφθεί κανείς την περιοχή της Ακρόπολης το Σαββατοκύριακο, ιδίως την άνοιξη και το καλοκαίρι, θα καταλάβει πόσο διψά αυτή η πόλη για μεγάλες αναπλάσεις», λέει η κ. Κοσμάκη. «Τις περιοχές αυτές, από την Ερμού έως το Θησείο και την Ακρόπολη επισκέπτονται χιλιάδες άνθρωποι από όλη την Αθήνα. Το κακό είναι ότι δεν ολοκληρώθηκαν οι παρεμβάσεις της ΕΑΧΑ στη δυτική πλευρά, δηλαδή προς την Ακαδημία Πλάτωνος και την Ιερά οδό, που έχουν απομείνει ο “φτωχός συγγενής”».

Εκτός Αττικής

• Λίγες είναι οι περιπτώσεις πόλεων της περιφέρειας που επενέβησαν δραστικά στο κέντρο τους. «Η Λάρισα, η Καρδίτσα και η Κατερίνη είναι τρία τέτοια παραδείγματα», λέει η κ. Κοσμάκη. «Προχώρησαν σε εκτεταμένες πεζοδρομήσεις και -ιδίως η Καρδίτσα- δημιούργησαν χώρο για το ποδήλατο. Ετσι άλλαξαν τη σχέση των πολιτών τους με το κέντρο, αλλά και τον τρόπο μετακίνησής τους».
• Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ, 28/03/2009
  

Η Αθήνα «ζητάει» οργανωμένες παρεμβάσεις

• Ο αστικός ιστός χρειάζεται αναπλάσεις που να εξασφαλίζουν δημόσιους χώρους και υποδομές σε μεγάλες περιοχές του κέντρου

• Η «διπλή ανάπλαση» Ελαιώνα και λεωφόρου Αλεξάνδρας επανέφερε στο λεξιλόγιο της πόλης μια πρακτική εσχάτως δυσφημισμένη. Κι αυτό γιατί οι αναπλάσεις που συνδέθηκαν την τελευταία δεκαετία με την τέλεση των Ολυμπιακών Αγώνων ήταν... το συντομότερο ανέκδοτο στην ιστορία της πρωτεύουσας: κράτησαν από τις 13 έως τις 29 Αυγούστου 2004.

• Η εξέλιξη αυτή βέβαια δεν εξέπληξε κανέναν. Η πρωτεύουσα, όπως και οι περισσότερες πόλεις της Ελλάδας, δεν έχει να επιδείξει πολλά επιτυχημένα παραδείγματα μεγάλων επεμβάσεων στον αστικό χώρο. Οι παρεμβάσεις στην Πλάκα, στο εμπορικό τρίγωνο και αργότερα στις περιοχές κοντά στους αρχαιολογικούς χώρους είναι από τα λιγοστά επιτυχημένα παραδείγματα, ωστόσο ήταν όλες στοχευμένες στον πυρήνα του κέντρου της πόλης. Αντίθετα, οι μεγάλες ευρωπαϊκές μεγαλουπόλεις, όπως η Βαρκελώνη, η Μπολόνια και η Στοκχόλμη αλλάζουν την τύχη ολόκληρων προαστίων τους, με ολοκληρωμένες αναπλάσεις ήδη από το '70 και το '80.

• Τι φταίει, λοιπόν, και δεν γίνονται αναπλάσεις στην Ελλάδα; «Περνάμε μια εποχή όπου τα δύο μητροπολιτικά συγκροτήματα της Αθήνας και της Θεσσαλονίκης επεκτείνονται συνεχώς, με αποτέλεσμα να μη δίνουμε σημασία σε περιοχές που έχουν χτιστεί στο παρελθόν», εξηγεί στην «Κ» η κ. Πολυξένη Κοσμάκη, διευθύντρια του Τομέα Πολεοδομίας και Χωροταξίας στο Τμήμα Αρχιτεκτόνων Μηχανικών του ΕΜΠ. «Επεκτάσεις που έγιναν βέβαια χωρίς να εξασφαλιστούν κρίσιμοι για το περιβάλλον και την ποιότητα ζωής όροι».

• Η υπόθεση της «διπλής ανάπλασης» επανέφερε στη συζήτηση τις οργανωμένες παρεμβάσεις μέσα στον αστικό ιστό. «Η «διπλή ανάπλαση» βέβαια δεν είναι ανάπλαση, τουλάχιστον στο σκέλος που αφορά τον Ελαιώνα», λέει η κ. Κοσμάκη. «Ναι μεν ο Ελαιώνας είναι μια περιοχή που αναζητεί μια νέα ταυτότητα, όμως το να εμφυτεύεις τόσο μεγάλες εμπορικές χρήσεις σε μια περιοχή δεν είναι ανάπλαση. Αντίθετα, η παρέμβαση στην περιοχή του γηπέδου της λεωφόρου Αλεξάνδρας θα είναι πολύ σημαντική, γιατί θα συνδέσει τον Λυκαβηττό με τα Τουρκοβούνια».

• Το ζητούμενο είναι οι αναπλάσεις να έχουν μια συνέχεια. «Στη Βαρκελώνη έγιναν μεγάλες παρεμβάσεις σε υποβαθμισμένες περιοχές κατοικίας», λέει η κ. Κοσμάκη. «Το ίδιο χρειάζεται και η Αθήνα, στην οποία μεγάλες περιοχές του κέντρου, όπως τα Πατήσια... «πηγαίνουν με τον αυτόματο». Το να εξασφαλίζεις δημόσιους χώρους και υποδομές -π. χ. παιδικούς σταθμούς- ειδικά στις υποβαθμισμένες περιοχές δεν είναι θέμα αισθητικής, αλλά ζήτημα κοινωνικής ειρήνης. Κάτι που η Αθήνα έχει μόλις αρχίσει να συνειδητοποιεί».

• Tου Γιωργου Λιαλιου, Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ, 28/03/2009