Κανκούν: ο κακός μας ο καιρός

• Από τη ΣΤΕΛΛΑ ΠΑΓΑΡΤΑΝΗ-ΧΟΪΔΑ, Ελευθεροτυπία, Σάββατο 18 Δεκεμβρίου 2010

Αναπτερώθηκαν οι ελπίδες για τη σωτηρία των δασών και την ανάσχεση του πυρετού της Γης, που προκαλεί το «φαινόμενο του θερμοκηπίου».

Λίγοι περίμεναν πως η παγκόσμια διάσκεψη του ΟΗΕ στο Κανκούν του Μεξικού για το κλίμα στον πλανήτη μας, η 17η από τη δεκαετία του 1980, θα είχε επιτυχία. Νωπές γαρ οι ελεεινές εντυπώσεις από το απίστευτο χάος και το φιάσκο της κλιματικής διάσκεψης πέρυσι στην Κοπεγχάγη. Στο δημοφιλές μεξικανικό θέρετρο όμως, το ...κλίμα άλλαξε. Οχι πως δεν υπήρξαν, σ' αυτή τη σύναξη ισχυρών και αδυνάτων, αντικρουόμενες απόψεις και αδιέξοδα μεταξύ των 15.000 συνέδρων, από σχεδόν διακόσιες χώρες, στις δύο εβδομάδες που διήρκεσαν οι εργασίες. Είναι πολλές οι λεπτομέρειες που κρύβουν το διάβολο.

Ούτε τα μέτρα που ψηφίστηκαν είναι αρκετά για να σώσουν το κλίμα και τον πλανήτη. Εσωσαν ωστόσο τη διεργασία προς το ποθητό αποτέλεσμα. Ανάστησαν τον ημιθανή από το πλήγμα της Κοπεγχάγης διάλογο κι άρχισε η πορεία σε πιο σίγουρο δρόμο. Πολλά ωστόσο αφέθηκαν να γίνουν στην επόμενη σύνοδο το 2011 στο Ντάρμπαν της Ν. Αφρικής. Ο αγώνας είναι τώρα να κρατηθεί η αύξηση της θερμοκρασίας της Γης στο όριο ασφαλείας των 2°C σε σχέση με την προβιομηχανική εποχή. Πολύ δύσκολο, λένε οι ειδικοί, αλλά ο χρόνος θα δείξει. Μίτος της Αριάδνης στο λαβύρινθο των διαπραγματεύσεων το Πρωτόκολλο του Κιότο (1997) που εκπνέει το 2012. Αλλά η σημερινή συμφωνία πάει μακρύτερα. Υποχρεώνει όλα ανεξαιρέτως τα κράτη, κι όχι μόνο τα πλούσια, όπως διελάμβανε το Κιότο εξαιρώντας τα «υπό ανάπτυξη», να μειώσουν τις εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα (CO2).

Το Κιότο αφορούσε μόλις το 28% των εκπομπών CO2 αφού εξαιρούσε τους μεγαλύτερους ρυπαντές του πλανήτη, Κίνα, Ινδία, ΗΠΑ. Οι τελευταίες είχαν αποχωρήσει με πρωτοβουλία του προέδρου Μπους από τις διαπραγματεύσεις. Κίνα και Ηνωμένες Πολιτείες εκπέμπουν η κάθε μια τους 7 δισεκατομμύρια τόνους CO2 ετησίως, το 1/3 δηλαδή της παγκόσμιας μόλυνσης. Η συμφωνία του Κανκούν υποχρεώνει τα βιομηχανικά κράτη να μειώσουν κι άλλο τις εκπομπές ανεβαίνοντας από 25% στο 40% ώς το 2020. Προβλέπει τη σύσταση διεθνούς οργάνου που θα συντονίζει τις προσπάθειες αυτές. Κάτι που η Κίνα άλλοτε δεν ήθελε ούτε να ακούσει. Θέσπισε τη σύσταση «Πράσινου Κεφαλαίου» 100 δισεκατομμυρίων δολαρίων ετησίως ώς το 2020 για βοήθεια των οικονομικά αδύναμων χωρών που θέλουν να εξαλείψουν το φαινόμενο του θερμοκηπίου.

*Προβλέπει τη σύσταση μηχανισμού για να προλαμβάνεται η καταστροφή των δασών, που αυτή και μόνο ευθύνεται για το 20% του συνόλου των εκπομπών CO2. Αδύνατο σημείο της συμφωνίας: δεν έχει διευκρινιστεί πώς θα χρηματοδοτηθούν τα μέτρα. Ο ΟΗΕ έχει κάνει 16 διασκέψεις για το κλίμα κι έχουν από αυτές δημοσιευθεί 4 μελέτες. Η τελευταία, του 2007, προειδοποιεί πως αν δεν ληφθούν δραστικά μέτρα, ο μέσος όρος της θερμοκρασίας παγκοσμίως μπορεί να αυξηθεί ώς και 6,4°C μέχρι το 2100. Ηδη, το 2010 ήταν το θερμότερο καλοκαίρι στα χρονικά της μετεωρολογίας, με υψηλότερη θερμοκρασία τους 53°C Μάιο μήνα στο Πακιστάν. Οι οιωνοί είναι κάκιστοι.

• Ο, tempora!

Πρώτη φορά από την εποχή των παγετώνων, επισημαίνουν οι επιστήμονες, η ανθρωπότητα πρέπει να παλέψει με εξαιρετικά ασταθείς και απρόβλεπτες κλιματικές συνθήκες. Το 2010 από καταστροφές που οφείλονται στον καιρό έχασαν τη ζωή τους 21.000 άνθρωποι. Αν η θερμοκρασία αυξηθεί κατά 4°C ώς το 2060, όπως περιμένουν, θα αλλάξουν ολότελα το οικολογικό σύστημα και η ζωή μας. Με τις θερμοκρασίες αυτές εκατομμύρια άνθρωποι θα χάσουν τα σπίτια τους από πλημμύρες. Σε μεγάλες περιοχές των Ν. Ευρώπης, Μέσης Ανατολής και Β. Αφρικής η ζέστη θα είναι πολύ μεγάλη για να την αντέξουν οι κάτοικοί τους. Ηδη το επίπεδο των θαλασσών έχει ανέβει 12 εκατοστά από το 1972. Με +4°C, αν τα νερά των ωκεανών ανεβούν πάνω από ένα μέτρο, απειλούνται παραλιακές πόλεις όπως η Νέα Υόρκη και η Μπαγκόγκ. Το δάσος του Αμαζονίου θα αφανιστεί από τις πυρκαγιές, αφήνοντας την περιοχή γυμνή.

Ομως, καλές οι διασκέψεις αλλά η σωτηρία του περιβάλλοντος είναι θέμα καθαρά πολιτικό. Αν δεν μειωθεί αποφασιστικά η χρήση άνθρακα, πετρελαίου και φυσικού αερίου στη βιομηχανία, το πρόβλημα παραμένει άλυτο. Πρέπει να επιβληθούν στα επιβλαβή για το περιβάλλον αυτά καύσιμα βαριά φορολογία και συνάμα κίνητρα για καθαρές μορφές ενέργειας.

Oι φάλαινες έχουν λύση σωτηρίας για τον πλανήτη

ΣΙΔΝΕΪ. Ο,τι δεν χρειάζεται και αποβάλλει ο οργανισμός μιας φάλαινας, το χρειάζεται ενδεχομένως ο πλανήτης για να σωθεί από το φαινόμενο του θερμοκηπίου... Με άλλα λόγια, τα περιττώματα του ογκώδους θηλαστικού μπορούν να καταφέρουν ό,τι δεν κατάφεραν πολυετείς διαπραγματεύσεις ηγετών κυβερνήσεων, δηλαδή να βοηθήσουν στη μάχη κατά της αλλαγής του κλίματος!

• Ερευνα Αυστραλών

Αυτό διαπίστωσαν Αυστραλοί επιστήμονες, οι οποίοι πιστεύουν ότι εάν ο πληθυσμός των φαλαινών του πλανήτη αυξηθεί, τότε η Γη θα αποκτήσει τον καλύτερο φυσικό σύμμαχο κατά των εκπομπών του διοξειδίου του άνθρακα. Η σχετική έρευνα, που έγινε από το αρμόδιο για την Ανταρκτική τμήμα του υπουργείου Περιβάλλοντος της Αυστραλίας, κατέληξε στο συμπέρασμα ότι τα πλούσια σε σίδηρο περιττώματα φαλαινών λειτουργούν ως λίπασμα στην επιφάνεια των υδάτων, επιτρέποντας την απορρόφηση μεγαλύτερης ποσότητας διοξειδίου του άνθρακα.

Το ευεργετικό υλικό, που προέρχεται κυρίως από την κατανάλωση γόνου γαρίδας, «ωθεί το διοξείδιο του άνθρακα στα βάθη και θέτει σε κίνηση ξανά ολόκληρη τη διατροφική αλυσίδα», εξήγησε ο ερευνητής, Στιβ Νίκολ, ειδικός για θέματα Ανταρκτικής. «Τα φυτά το λατρεύουν και επί της ουσίας λειτουργεί ως απορροφητήρας». Εάν ο πληθυσμός των φαλαινών, αλλά και των γαρίδων, αυξηθεί, η θαλάσσια χλωρίδα θα ακμάσει, καθιστώντας τους ωκεανούς πιο υγιείς.

Ο σίδηρος αποτελεί σπάνια θρεπτική ουσία στον Νότιο Ωκεανό, αλλά όπως έδειξαν πρόσφατα πειράματα εάν προστεθεί διαλυτός σίδηρος στην επιφάνεια των υδάτων, θα προωθηθεί η εμφάνιση του αναγκαίου φυτοπλαγκτόν και άλγης. Και όταν οι γαρίδες τρώνε άλγη, προτού φαγωθούν από τις φάλαινες, ο σίδηρος καταλήγει στα περιττώματα των κητών. Οταν αποβάλλεται από τον οργανισμό της φάλαινας, ο σίδηρος διατηρείται σε υψηλά στρώματα του νερού -όπου είναι πιο απαραίτητος για την ανάπτυξη της άλγης- ενώ σε άλλη μορφή μπορεί να βυθιστεί χωρίς να ενισχύσει τη λειτουργία του οικοσυστήματος.

«Εκτίμησή μας είναι ότι τα περιττώματα φάλαινας περιέχουν ποσότητα σιδήρου 10 εκατομμύρια φορές μεγαλύτερη απ’ ό,τι το θαλασσινό νερό», δήλωσε ο κ. Νίκολ, εξηγώντας ότι οι ερευνητές αιφνιδιάστηκαν με αυτή τη διαπίστωση. «Το σύστημα λειτουργεί πολύ καλύτερα όταν υπάρχει αυτή η δράση και αντίδραση μεταξύ γαρίδας, φαλαινών και άλγης. Η σχέση τους διατηρεί υψηλή ποιότητα παραγωγής, που σημαίνει ότι το σύστημα είναι αυτάρκες».

Η ιδέα για τη διεξαγωγή της σχετικής έρευνας διατυπώθηκε, όπως ομολόγησε ο Νίκολ, στη διάρκεια μιας μεταμεσονύκτιας οινοποσίας μεταξύ επιστημόνων ειδικών για την Ανταρκτική στην Τασμανία. Δεν έγινε σαφές πόση ποσότητα περιττωμάτων θα κάνει τη διαφορά...

Συμφωνία για το κλίμα ζητά ο γγ του ΟΗΕ

Στην πραγματικότητα δεν υπάρχει καμία πιθανότητα υιοθέτησης από το αμερικανικό Κογκρέσο ενός σχεδίου νόμου για τη μείωση των εκπομπών των αερίων που προκαλούν το φαινόμενο του θερμοκηπίου πριν από τη σύνοδο κορυφής της Κοπεγχάγης το Δεκέμβριο, γράφουν σήμερα οι Νιου Γιορκ Τάιμς, επικαλούμενοι σύμβουλο του αμερικανού προέδρου Μπαράκ Ομπάμα.

"Θα θέλαμε να έχουμε ολοκληρώσει τη διαδικασία, όμως αυτό δεν θα συμβεί", δήλωσε στην εφημερίδα η Κάρολ Μπράουνερ, διευθύντρια της πολιτικής του Λευκού Οίκου για την ενέργεια και το κλίμα.

"Δεν είναι πιθανό ο πρόεδρος να είναι σε θέση να επικυρώσει έναν νόμο ως τις αρχές Δεκεμβρίου", προσέθεσε. Είναι η πρώτη φορά, σύμφωνα με την εφημερίδα, που αξιωματούχος της κυβέρνησης Ομπάμα το παραδέχεται δημοσίως.

Οι κυβερνήσεις δεν θα πρέπει να εμποδίζονται από εσωτερικά προβλήματα καθώς απομένουν μόνον 10 μέρες για την επίτευξη μιας παγκόσμιας συμφωνίας για το κλίμα, δήλωσε παράλληλα ο Γενικός Γραμματέας του ΟΗΕ Μπαν Γκι Μουν.

Ο ΟΗΕ ελπίζει στην οριστικοποίηση στη διεθνή διάσκεψη για το κλίμα, που θα διεξαχθεί στην Κοπεγχάγη από τις 7 ως τις 18 Δεκεμβρίου, μιας συμφωνίας για τη μείωση των αερίων που προκαλούν το φαινόμενο του θερμοκηπίου σε αντικατάσταση του πρωτοκόλλου του Κιότο, η ισχύς του οποίου εκπνέει το 2012.

"Απομένουν μόνο 10 ημέρες διαπραγματεύσεων έως ότου πάμε στην Κοπεγχάγη", σημείωσε ο Μπαν, αναφερόμενος στις ημέρες που απομένουν για να ολοκληρωθούν οι συνομιλίες που διεξάγονται από τις 28 Σεπτεμβρίου ως τις 9 Οκτωβρίου στην Μπανγκόκ και σε σύνοδο από τις 2 ως τις 6 Νοεμβρίου στη Βαρκελώνη.

"Σε 10 ημέρες πρέπει να αποφασίσουμε τί χρειάζεται να γίνει για το μέλλον μας", σημείωσε, "δεν έχουμε φτάσει εκεί. Υπάρχουν πολλά ακόμη που πρέπει να γίνουν και δεν έχει απομείνει πολύς χρόνος". [Πηγή ΑΠΕ]

«Η απώλεια της ελευθερίας»

• ΙΔΕΕΣ ΓΕΓΟΝΟΤΑ ΠΡΟΣΩΠΑ

Με «πράσινο» εξώφυλλο και το βλέμμα στραμμένο στο περιβάλλον και τη σύνοδο της Κοπεγχάγης, το «Time» αφιερώνει το πρωτοσέλιδο αλλά και το κεντρικό του θέμα στις προτάσεις για την αντιμετώπιση του φαινομένου του θερμοκηπίου, προβάλλοντας τους «Ηρωες του περιβάλλοντος».

Στην ετήσια πλέον λίστα του περιοδικού αναλύεται η δράση ηγετών, επιχειρηματιών, επιστημόνων, ακτιβιστών αλλά και απλών ανθρώπων που εργάζονται για την προστασία του πλανήτη μας. Τον ρόλο των τηλεπικοινωνιών στις αναδυόμενες αγορές επιλέγει να αναλύσει ο «Economist» στο ειδικό ρεπορτάζ του με θέμα «Η ισχύς του κινητού χρήματος». Οι αναλυτές του ασχολούνται επίσης αυτή την εβδομάδα με την εξωτερική πολιτική του Ομπάμα, μιλώντας για «υπερφόρτωση» του Αμερικανού προέδρου, υποστηρίζουν ότι οι νέες συνθήκες απαιτούν αλλαγές στις δομές των οικονομικών σχολών και εξετάζουν πώς και αν μπορούν να σωθούν τα δάση του πλανήτη μας. Με μια αποκλειστική συνέντευξη το γαλλικό «Le Point», 12 χρόνια μετά το αυτοκινητικό δυστύχημα στο Παρίσι στο οποίο έχασε τη ζωή της η πριγκίπισσα της Ουαλίας, αποκαλύπτει λεπτομέρειες για το πώς και πότε ο Ζισκάρ Ντ' Εστέν γνώρισε και γοητεύτηκε από την Νταϊάνα.

Την τάση των ανθρώπων σε όλο τον κόσμο να μοιάζουν ολοένα και περισσότερο έτοιμοι να εκχωρήσουν προσωπικές ελευθερίες και πολιτικά δικαιώματα στο όνομα κυρίως της ασφάλειας αλλά και της δυνατότητας για κατανάλωση σχολιάζει ο αναλυτής του «Economist», John Kampfner στο άρθρο του «Η απώλεια της ελευθερίας». «Νομίζω ότι πρόκειται για μια καλοστημένη συμφωνία, ένα deal μεταξύ των υπηρεσιών ασφαλείας και πολιτών που εμπορεύονται πολιτικές ελευθερίες, προκειμένου να εξασφαλίσουν την υπόσχεση ευημερίας ή ασφάλειας», γράφει ο Kampfner. Αυτή η «συναλλαγή» φαίνεται ότι δεν επιβάλλεται μόνο στους πολίτες ολοκληρωτικών κρατών ούτε μόνο σε χώρες όπως η Κίνα και η Ρωσία, αλλά μοιάζει να γοητεύει και να εξαπλώνεται και σε δυτικές δημοκρατίες.

Το φαινόμενο δεν σημειώνεται μόνο σε κοινωνίες στις οποίες ο φόβος αποτελεί τον κυρίαρχο μηχανισμό για τη διατήρηση της ίδιας μορφής κυβερνητικής εξουσίας, αλλά και σε χώρες στις οποίες οι πολίτες απολαμβάνουν πολιτικές ελευθερίες, έχουν το δικαίωμα να ταξιδεύουν ελεύθερα, να έχουν περιουσία, να βγάζουν χρήματα και σε γενικές γραμμές να ζουν τη ζωή τους όπως επιθυμούν. Σε αυτές τις περιπτώσεις χωρών, υποστηρίζει ο Kampfner, στο «πακέτο» της συμφωνίας των πολιτών με το κράτος, οι πολίτες δεσμεύονται να μην προκαλούν προβλήματα στην κυβέρνησή τους και να ασκούν όσο λιγότερη κριτική γίνεται. Υποστηρίζει ότι, πλέον, κυβερνήσεις τόσο των δυτικών κρατών όσο και κρατών όπως η Κίνα και η Ρωσία επιθυμούν να αποστασιοποιείται το κοινό από τα κοινά και την πολιτική και προκειμένου να το πετύχουν, δελεάζουν τους πολίτες με τις δυνατότητες για κατανάλωση, με τον καταναλωτισμό να αποτελεί το καλύτερο αναισθητικό, αλλά και με τις υποσχέσεις για εθνική και προσωπική ασφάλεια.

• «Η γωνιά των ομιλητών»

Μία από τις σημαντικές αλλαγές που συγκλόνισαν τον αναλυτή του «Economist» είναι ο τρόπος που λειτουργεί πλέον «Η γωνιά των ομιλητών» στο Χάιντ Παρκ του Λονδίνου. (Πρόκειται για συγκεκριμένο σημείο στο πάρκο από το οποίο παραδοσιακά οι ομιλητές μπορούσαν ελεύθερα να εκφράσουν τις απόψεις τους.) «Τώρα πρέπει να δηλώσεις στο κοντινό αστυνομικό τμήμα ότι επιθυμείς να μιλήσεις και θα σου προτείνουν ώρες που η θέση είναι ελεύθερη. Πρέπει να συμπληρώσεις αιτήσεις, να δεσμευθείς ότι δεν πρόκειται να κάνεις αναφορές σε θρησκευτικά ή φυλετικά θέματα, να περιμένεις την έγκριση και να φύγεις έχοντας μαζί σου τη σχετική άδεια», σημειώνει ο Kampfner, που επισκέφθηκε προσφάτως το Λονδίνο. Και συμπληρώνει ότι, πλέον, οι επίδοξοι ομιλητές ενημερώνονται πως η ομιλία τους θα ηχογραφηθεί και μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως στοιχείο σε μια πιθανή δίκη, εάν θεωρηθεί ότι το περιεχόμενο της ομιλίας είναι προσβλητικό για το κοινό, και τις αρχές ή υποκινεί τρομοκρατική δράση. Ο Kampfner γεμάτος περιέργεια ρώτησε τον αρμόδιο αστυνομικό πότε ήταν προγραμματισμένη η επόμενη ομιλία. «Εδώ και αρκετό καιρό δεν έχουν έρθει ομιλητές, ούτε έχουν γίνει αιτήσεις για μελλοντικές ομιλίες» ήταν η απάντηση που έλαβε. «Ισως και στη δική σας τη χώρα να έχετε αρχίσει να ξεπουλάτε προσωπικές ελευθερίες, αργά, σταθερά και δυστυχώς ίσως χωρίς καλά καλά να το έχετε καταλάβει», γράφει ο αναλυτής του περιοδικού απευθυνόμενος στο παγκόσμιο κοινό. Το φαινόμενο παρατηρείται όχι μόνο σε ολοκληρωτικά καθεστώτα ή στις λεγόμενες «ελεγχόμενες δημοκρατίες», αλλά και σε δυτικά κράτη που παινεύονται για τις δημοκρατικές αρχές τους. Το βλέπουμε στην Ιταλία, όπου δεν εξηγείται εύκολα πώς και γιατί οι Ιταλοί έχουν τρεις φορές ψηφίσει έναν άνδρα που συστηματικά επιχειρεί να αποσυνθέσει το οικοδόμημα της δικαιοσύνης και να ελέγξει τα ΜΜΕ. Ο ίδιος προβληματισμός ισχύει και για τη Βρετανία, όπου οι πολίτες έχουν υποχωρήσει από τα πολιτικά τους δικαιώματα σε τέτοιο βαθμό ώστε πλέον θεωρούν φυσιολογικό ότι οι δημοτικές αρχές έχουν το δικαίωμα να παρακολουθούν τις συνομιλίες και τα ηλεκτρονικά τους μηνύματα, προκειμένου να διαπιστώσουν εάν κάποιοι πολίτες πετούν τα σκουπίδια τους στους λάθος κάδους των γειτόνων. Γιατί τόσοι Ινδοί, προκειμένου να αποφύγουν τη διαφθορά, αποφασίζουν να αποστασιοποιηθούν από την πολιτική ζωή και τα κοινά; Φαίνεται ότι στην εποχή της παγκοσμιοποίησης και ειδικά μετά τις επιθέσεις τις 11ης Σεπτεμβρίου, όπως υποστηρίζει ο John Kampfner, επιτρέψαμε στις ελευθερίες μας να «εξοριστούν» προκειμένου να αισθανόμαστε ασφαλείς, όμως τα πράγματα δεν είναι έτσι απλά και εάν πραγματικά επιλέξουμε να ξεχάσουμε τα δικαιώματά μας, τότε όλοι μας θα είμαστε χαμένοι. *

• Υπεύθυνος: Επιμέλεια: ΙΩΑΝΝΑ ΝΙΑΩΤΗ, Ελευθεροτυπία, Πέμπτη 1 Οκτωβρίου 2009

Οι μεγαλουπόλεις βρόχος για τον πλανήτη

• Επίκειται εξάντληση πόρων το 2030 με βάση όσα καταναλώνουν σε τροφή και ενέργεια σήμερα οι αστικές περιοχές

Oι μεγαλουπόλεις κατατρώγουν τον πλανήτη. Αυτό είναι το εφιαλτικό συμπέρασμα της Υπηρεσίας Πληθυσμού του Τμήματος Οικονομικών και Κοινωνικών Υποθέσεων του ΟΗΕ, η οποία στατιστικώς διαπιστώνει ότι οι μισοί και πλέον κάτοικοι του πλανήτη έχουν συγκεντρωθεί σε αστικές περιοχές. Και η αχαλίνωτη αστικοποίηση είναι φαινόμενο μη αναστρέψιμο, κάτι που σημαίνει ότι το περιβάλλον όπου ζούμε δεν επαρκεί για τις ενεργειακές ανάγκες μας και σε λίγο δεν θα μπορεί να μας συντηρήσει.

Η εξάπλωση των αστικών περιοχών με πληθυσμό που υπερβαίνει τα 10 εκατομμύρια δημιουργεί εικόνα ζοφερή. Πριν από 100 χρόνια η μεγαλύτερη πόλη του κόσμου ήταν το Λονδίνο με 6,5 εκατομμύρια κατοίκους. Σήμερα η πρωτεύουσα της Βρετανίας δεν περιλαμβάνεται καν στις πρώτες 20 μεγαλουπόλεις του πλανήτη, οι οποίες συγκεντρώνουν πληθυσμό 300 εκατομμυρίων. Μεγαλύτερη από όλες είναι το Τόκιο, με πληθυσμό 36 εκατομμυρίων. Πριν από 100 χρόνια οι κάτοικοί του δεν ξεπερνούσαν το 1,5 εκατομμύριο.

Σήμερα οι πόλεις με πληθυσμό άνω του ενός εκατομμυρίου ξεπερνούν τις 500. Το ισοζύγιο αστικώναγροτικών περιοχών έχει ξεκάθαρα ανατραπεί υπέρ των πρώτων και αυτό συνεπάγεται τεράστια προβλήματα τόσο για το περιβάλλον όσο και για τον κοινωνικό ιστό. Σε απλά μαθηματικά: οι αστικές περιοχές καλύπτουν μεν μόλις το 2% της επιφάνειας του πλανήτη, αλλά καταναλώνουν τα τρία τέταρτα των πόρων που διαθέτει ο πλανήτης. Και σαν να μην έφτανε αυτό, αποβάλλουν τεράστιες ποσότητες πάσης φύσεως αποβλήτων, τοξικών ουσιών και αερίων που εντείνουν το «φαινόμενο του θερμοκηπίου».

Η ζωή είναι μια αέναη διαδικασία μεταβολισμού και εκεί κινδυνεύει να χαθεί η ισορροπία, προειδοποιούν πολλοί ειδικοί. Διότι κάθε ζωντανός οργανισμός εξελίσσεται και ολοκληρώνει τον κύκλο του, αντλώντας πόρους από το περιβάλλον και αφήνοντας κατάλοιπα σε αυτό. Παίρνει τροφή-ενέργεια και αφήνει σκουπίδια. Ενα δούναι-λαβείν μέσα στον χώρο, με ισοζύγιο μαθηματικά καθορισμένο.

Το ισοζύγιο προκύπτει με πολύπλοκη στατιστική ανάλυση πολλών παραγόντων και οι επιστήμονες το ονομάζουν «οικολογικό αποτύπωμα». Με σύνθετους υπολογισμούς, προκύπτει η έκταση που απαιτείται προκειμένου ένας ανθρώπινος πληθυσμός να αντλήσει τους πόρους του και να αποθέσει τα απορρίμματά του χωρίς να προκαλέσει μη αναστρέψιμες επιπτώσεις στο περιβάλλον. Οσο υψηλότερο το «οικολογικό αποτύπωμα» τόσο μεγαλύτερο το πρόβλημα της επιβίωσης για τον άνθρωπο.

Παράδειγμα: Για να «αποσβέσει» αυτά που καταναλώνει μέσα σε έναν χρόνο ένας Αμερικανός, χρειάζεται 96 στρέμματα βιολογικά καλλιεργήσιμης έκτασης, ενώ ένας κινέζος αγρότης χρειάζεται μόνο 16. Αν λοιπόν ερευνήσουμε ανά κράτος και διαιρέσουμε τον αριθμό των κατοίκων διά του αριθμού των στρεμμάτων που είναι διαθέσιμα, διαπιστώνουμε σταθερό έλλειμμα στις αναπτυγμένες χώρες.

Είναι το λεγόμενο «οικολογικό έλλειμμα», όπως το προσδιορίζει το Global Footprint Νetwork, σύμφωνα με τους υπολογισμούς του οποίου ο σύγχρονος άνθρωπος πρέπει να μάθει να ζει μέσα στο πλαίσιο οικολογικού αποτυπώματος το πολύ 17,8 ισοδύναμων στρεμμάτων ανά κεφαλή. Μόνο έτσι μπορεί ο πλανήτης να πάρει ανάσα.

Δυστυχώς, τα νούμερα δίνουν τελείως διαφορετική εικόνα. Στην τελευταία έκθεση της οργάνωσης WWF, του Global Footprint Νetwork και της Ζoological Society of London αναφέρεται ότι στο σύνολό της η ανθρωπότητα καταναλώνει κατά 30% περισσότερους πόρους από όσους μπορεί να αναπληρώνει ετησίως ο πλανήτης. Αυτό σημαίνει ότι κάθε χρόνο δημιουργούμε ένα «οικολογικό χρέος» το οποίο σε χρήμα είναι της τάξεως των 4 τρισ. δολαρίων ετησίως. Αν δεν αλλάξει αυτή η κατάσταση, το 2030 θα φτάσουμε σε πλήρη οικολογική «χρεοκοπία». Με ενόχους τα κράτη που θεωρούνται «οικολογικοί οφειλέτες», επειδή η εθνική τους κατανάλωση ξεπερνά τη βιολογική φέρουσα ικανότητα του εδάφους τους. Σε αυτές τις χώρες έχουν συγκεντρωθεί τα τρία τέταρτα του πληθυσμού της Γης.

Η απομύζηση του πλανήτη από τον άνθρωπο δεν είναι πρόβλημα ευκαταφρόνητο. Οι οικολόγοι φωνάζουν από χρόνια και η επιστήμη έχει καταπιαστεί στα σοβαρά με τη σωτηρία του περιβάλλοντος. Μακριά από κάθε ουτοπιστική σκέψη, αντιμετωπίζει ρεαλιστικά την κατάσταση: Ολοι ξέρουμε ότι η επιστροφή στη Φύση δεν είναι τίποτε περισσότερο από ρομαντικό ευχολόγιο, δεν είναι αυτή η λύση του προβλήματος. Εχει άλλωστε αποδειχθεί ότι ο τρόπος ζωής όπως έχει εξελιχθεί σήμερα, είτε στις πόλεις είτε στην ύπαιθρο, ελάχιστες διαφορές έχει ως προς τις δυσμενείς επιπτώσεις στο περιβάλλον. Ετσι οι επιστήμονες καταλήγουν σε έναν κοινό προσανατολισμό. Αυτό που χρειάζεται, λένε αρκετοί, είναι να αλλάξει νοοτροπία ο άνθρωπος και να αποκτήσει «οικολογική συνείδηση», αφού συνειδητοποιήσει ότι η ζωή του εξαρτάται από τη γη και το περιβάλλον, που έχει και αυτό τη δική του ζωή- και την επιτακτική ανάγκη ανανέωσης. Η λέξη-κλειδί είναι «οικονομία». Οικονομία στην ενέργεια, τόσο στην κατανάλωση όσο και στην παραγωγή, στροφή στις ανανεώσιμες πηγές, οικονομία στα σκουπίδια, οικονομία στην τσιμεντοποίηση, οικονομία στις μετακινήσεις.

Τεχνολογίες υπάρχουν και κάθε ημέρα βγαίνουν καινούργες, για να αλλάξει σιγά σιγά η εικόνα του κόσμου. Πρώτα όμως πρέπει να αλλάξει η περί «οικονομίας» και «συμφέροντος» αντίληψη των κυβερνήσεων αλλά και κάθε κατοίκου της Γης.

• Επιμέλεια OΛ. ΤΣΕΚΟΥΡΑΣ | ΤΟ ΒΗΜΑ, Πέμπτη 18 Ιουνίου 2009