Γκρεμίστε τετράγωνα, συμφέρει!

Ολο και περισσότερους οπαδούς αποκτά η άποψη ότι η Αθήνα μπορεί να ανασάνει με στοχευμένη... κατεδάφιση και προτείνονται πολλές εναλλακτικές λύσεις που βασίζονται σε επιστημονικές μελέτες

ΜΑΧΗ ΤΡΑΤΣΑ | Κυριακή 5 Σεπτεμβρίου 2010

«Oι μεγάλοι δωρητές στο μέλλον θα είναι εκείνοι που θα γκρεμίζουν και όχι εκείνοι που θα χτίζουν» είχε πει κάποτε ο Γιάννης Τσαρούχης. Πολλοί σήμερα συμφωνούν με την άποψή του και υποστηρίζουν, βασιζόμενοι πλέον σε επιστημονικά δεδομένα, ότι για να αποκτήσει η Αθήνα «ανάσες» πρασίνου πρέπει να γκρεμιστούν κτίρια ή και ολόκληρα οικοδομικά τετράγωνα. Υπάρχει ωστόσο και η άλλη άποψη:εκείνων που προβληματίζονται με τέτοιου είδους «βίαιες» παρεμβάσεις ή φοβούνται ότι η «σκληρότητα» των αστικών αναπλάσεων μπορεί να δημιουργήσει μια νέα γενιά αστέγων.

ΣΕΝΑΡΙΟ 1

• Ανάσα με «ανταλλαγή» γης

ΑΠΑΛΛΟΤΡΙΩΣΕΙΣ κτιρίων σε υποβαθμισμένες περιοχές της Αθήνας και προσφορά αντίστοιχης στέγης σε άλλη περιοχή μπορεί να δώσουν στην πρωτεύουσα τον χώρο που χρειάζεται για να « αναπνεύσει». Η περιοχή του πρώην αεροδρομίου στο Ελληνικό, σύμφωνα με τον καταλανό αρχιτέκτονα και πολεοδόμο Χοσέ Αθεμπίγιο αλλά και τον καθηγητή Πολεοδομικού Σχεδιασμού του Πανεπιστημίου του Ηarvard κ. Σπύρο Πολλάλη, θα μπορούσε να παίξει σημαντικό ρόλο σε ένα τέτοιο σενάριο.

Η βασική σκέψη είναι: «μεταφορά» τμήματος του Ελληνικού εκεί όπου χρειάζονται ελεύθεροι χώροι. «Η απαλλοτρίωση γης στις υποβαθμισμένες περιοχές μπορεί να γίνει με οικονομικούς πόρους από τη χρήση γης στον χώρο του αεροδρομίου» λέει ο κ. Πολλάλης. Στόχος είναι να δημιουργηθούν πολλά μικρά πάρκα-πλατείες διάσπαρτα στην Αθήνα και όχι λίγα μεγάλα πάρκα. «Ο αριθμός τους θα εξαρτηθεί από την οικονομική επιτυχία της ανάπτυξης του χώρου τού πρώην αεροδρομίου» τονίζει ο καθηγητής.

Το κέντρο της Αθήνας «υποφέρει» από την έντονη κυκλοφοριακή συμφόρηση, την κατάληψη των πεζοδρομίων από τα αυτοκίνητα, την έντονη ηχορρύπανση και την αισθητική ασχήμια. «Η δημιουργία μόνο πρασίνου δεν θα δώσει λύση σε όλα τα προβλήματα. Γι' αυτό προτείνουμε την απαλλοτρίωση οικοδομικών τετραγώνων και τη δημιουργία πλατειών με ψηλά δέντρα, αναψυκτήρια και υπόγειους διώροφους χώρους στάθμευσης. Παράλληλα θα φαρδύνουν τα πεζοδρόμια και θα τοποθετηθούν εμπόδια τα οποία δεν θα επιτρέπουν τη στάθμευση. Τα έσοδα από την πώληση των θέσεων πάρκινγκ, κυρίως σε κατοίκους της περιοχής, θα καλύψουν μεγάλο τμήμα του κόστους κατασκευής» επισημαίνει ο κ. Πολλάλης. Η δημιουργία νέων θέσεων στάθμευσης θα συντελέσει στη μείωση της κυκλοφοριακής συμφόρησης, άρα και στον περιορισμό της ρύπανσης αλλά και του θορύβου.

ΣΕΝΑΡΙΟ 2

• Πλατείες με «εργολαβική» παρέμβαση

ΤΟ ΓΚΡΕΜΙΣΜΑοικοδομικών τετραγώνων και η δημιουργία ελεύθερων χώρων δεν προϋποθέτει απαραίτητα προσφορά στέγης για τους κατοίκους σε άλλη περιοχή. Οπως υποστηρίζει ο πρόεδρος της Ενωσης Κατασκευαστών Κτιρίων Ελλάδας κ. Δ. Καψιμάλης, ολόκληρα οικοδομικά τετράγωνα μπορούν να γκρεμιστούν, να δημιουργηθούν ελεύθεροι χώροι και πάρκα, χωρίς να χρειαστεί οι ένοικοι των κτιρίων που θα κατεδαφιστούν να φύγουν από την περιοχή!

Σύμφωνα με μελέτη που πραγματοποίησαν αρχιτέκτονες του γραφείου του, οι ιδιοκτήτες των παλαιών διαμερισμάτων καταβάλλοντας μόνο 500 ευρώ το τετραγωνικό μέτρο θα αποκτήσουν ένα αντίστοιχο καινούργιο, αντισεισμικό διαμέρισμα, το οποίο όμως θα περιβάλλεται από πάρκο πρασίνου. Απαιτείται ωστόσο και οικονομική επιδότηση από το κράτος ύψους 300-350 ευρώ ανά τετραγωνικό.

Για παράδειγμα, στην υποβαθμισμένη περιοχή της πλατείας Βικτωρίας η κάλυψη φθάνει στο 85% με συντελεστή δόμησης 3,6. «Η πρόταση είναι να γκρεμιστεί ένα οικοδομικό τετράγωνο, να περιοριστεί η κάλυψη στο 40% και να χτιστεί στο κέντρο του τετραγώνου ένα κτίριο το οποίο θα έχει μεγαλύτερο συντελεστή δόμησης από τον υπάρχοντα. Ετσι θα αυξήσουμε το ύψος του κτιρίου, θα δημιουργήσουμε δύο-τρία υπόγεια γκαράζ και παράλληλα ένα τεράστιο πάρκο» εξηγεί ο κ. Καψιμάλης. Και προσθέτει: «Ολοι κερδίζουν. Οι ιδιοκτήτες ένα νεόδμητο διαμέρισμα, το κράτος μια νέα πόλη και οι κατασκευαστές χρήματα από την εκμετάλλευση των χώρων στάθμευσης και των ισόγειων καταστημάτων». Μια τέτοια παρέμβαση, με αντίστοιχο κόστος, μπορεί να εφαρμοστεί σε όλες τις περιοχές του Δήμου Αθηναίων.

Το όφελος για όλες τις πλευρές, σύμφωνα με τη μελέτη, είναι πολύ μεγαλύτερο αν γκρεμιστούν ταυτόχρονα τέσσερα οικοδομικά τετράγωνα. «Η απόσταση μεταξύ των τεσσάρων κτιρίων θα είναι περίπου 70 μέτρα. Μιλάμε για μια τεράστια πλατεία» σημειώνει ο κ. Καψιμάλης.

ΣΕΝΑΡΙΟ 3

• Αρκούν τα εγκαταλειμμένα κτίρια

ΑΝΑΣΑ στις υποβαθμισμένες γειτονιές μπορούν να δώσουν και τα χιλιάδες εγκαταλειμμένα κτίρια του κέντρου της Αθήνας, όπως επισημαίνει ο υπεύθυνος του Παρατηρητηρίου Ελευθέρων Χώρων Αττικής, επίκουρος καθηγητής στο Τμήμα Αρχιτεκτόνων στο Πολυτεχνείο Κρήτης κ. Η. Γιαννίρης. Ο καθηγητής θεωρεί ότι κατ΄ αρχάς απαιτείται μια πολιτική εξεύρεσης ελεύθερων χώρων. Πρέπει τα 2,5 τετραγωνικά μέτρα πρασίνου ανά κάτοικο στην Αττική να γίνουν 7-10 τετραγωνικά. «Το γκρέμισμα των εγκαταλειμμένων κτιρίων, εκτός από τα διατηρητέα, θα βοηθήσει προς αυτή την κατεύθυνση. Δεν χρειάζεται να γκρεμίσουμε ολόκληρα οικοδομικά τετράγωνα» σημειώνει.

Η κίνηση κατοίκων του 6ου Διαμερίσματος Αθηνών έκανε την περασμένη άνοιξη καταγραφή των κτιρίων του Μεσοπολέμου στην περιοχή που περικλείεται από τις οδούς Ιουλιανού, Αγίου Μελετίου, Πατησίων και Λιοσίων. Οπως προέκυψε, από τα 375 κτίρια το 30% βρίσκεται σε μέτρια ή κακή κατάσταση. «Πολλά από αυτά δεν έχουν αρχιτεκτονική αξία και μπορούν να γκρεμιστούν, να γίνουν παιδικές χαρές ή μικρά πάρκα. Αλλά και κτίρια που είναι σε καλή ή μέτρια κατάσταση- παλαιά εργοστάσια, αποθήκες κτλ. - είναι εδώ και χρόνια κλειστά και θα μπορούσαν να απαλλοτριωθούν και να αποδοθούν στους πολίτες» λέει ο κ. Γιαννίρης, επισημαίνοντας ότι μπορούν να βρεθούν χρήματα για αυτές τις παρεμβάσεις. Τα πρόστιμα που εισπράττονται για καταπάτηση ελεύθερων χώρων, όπως για στάθμευση σε πεζοδρόμο, για αυθαίρετη δόμηση, τα τέλη τραπεζοκαθισμάτων που «κλέβουν» ελεύθερο χώρο θα μπορούσαν, όπως τονίζει, να πηγαίνουν σε ένα ταμείο για την απόδοση ελεύθερων δημόσιων χώρων.

Για τον αρχιτέκτονα κ. Μ. Φωτιάδη αποτελείπροϋπόθεση για οποιαδήποτε παρέμβαση ένα γενικό χωροταξικό σχέδιο. Οπως εξηγεί, «ενδέχεται σε μια περιοχή να υπάρχει ένα εγκαταλειμμένο κτίριο, αλλά να μην έχει ανάγκη η γειτονιά από ελεύθερο χώρο. Σε άλλη περιοχή όμως μπορεί να είναι απαραίτητο. Φανταστείτε τι δώρο θα ήταν για την Αθήνα αν κατεδάφιζαν το παλιό

κτίριο του υπουργείου Παιδείας στη Μητροπόλεως».

Οπως παρατηρεί η αρχιτέκτων-πολεοδόμος δρ Αλκηστις Ρόδη, εντεταλμένη λέκτορας στο Τμήμα Αρχιτεκτόνων του Πανεπιστημίου Πατρών, στην Αθήνα παρατηρείται ένα παράδοξο: ενώ το ποσοστό αδόμητου προς δομημένο χώρο είναι ικανοποιητικό συγκριτικά με άλλες ευρωπαϊκές πόλεις, δεν δίνεται η αίσθηση επάρκειας δημόσιων χώρων. Οπως εξηγεί, «αυτό δικαιολογείται αφενός γιατίλόγω των πολλών και μικρών οικοδομικών τετραγώνων γίνεται σπατάλη γης σε δρόμους, καιαφετέρουγιατί οι ανοιχτοί χώροι- πλατείες, πεζοδρόμια και ακάλυπτοι χώροι στο εσωτερικό των οικοδομικών τετραγώνων- παραμένουν αφανείς και δυσλειτουργικοί».

Διαβάστε περισσότερα: http://www.tovima.gr/default.asp?pid=2&ct=1&artId=352373&dt=05/09/2010#ixzz0ydV3ueUL

Ψάχνει την παλιά της ταυτότητα η Νέα Φιλαδέλφεια

Αν και η λειτουργία ενός κτιρίου σπάνια ταυτίζεται με την αρχική, όπως έλεγε ο θεωρητικός της αρχιτεκτονικής Aldo Rossi, η μορφή του είναι εκείνη που επιδρά στη σύγχρονη δομή της πόλης.

Με άξονα αυτή την αρχή, η ημερίδα που διοργανώθηκε για την αρχιτεκτονική κληρονομιά της Νέας Φιλαδέλφειας πρότεινε τρόπους για το πώς το παρελθόν μπορεί να συνδιαλεχθεί με το μέλλον της. Ενα μέλλον που, παρά την ανακήρυξη του προσφυγικού συνοικισμού σε παραδοσιακό το 2001, βρίσκεται υπό διαπραγμάτευση.

Ο προσφυγικός της πυρήνας, τα συγκροτήματα εργατικών πολυκατοικιών, τα βιομηχανικά κελύφη και το μεσοπολεμικό κτίριο του 2ου Δημοτικού Σχολείου είναι η κτιριακή παρακαταθήκη του δήμου, που για την αναπληρώτρια καθηγήτρια του ΕΜΠ Ελένη Πορτάλιου πρέπει να αποτελέσει ενότητα με το φυσικό περιβάλλον του. «Με αφορμή τις πεζοδρομήσεις που έγιναν σε κάποια σημεία της Νέας Φιλαδέλφειας θα μπορούσε να προκύψει ένα δίκτυο πρασίνου και αρχιτεκτονικής. Να δημιουργηθούν και διαδρομές για πεζούς και ποδήλατα από το άλσος ως το σταθμό στην Πατησίων».

Οι προσφυγικές κατοικίες αποτελούν το ιστορικό κέντρο της Νέας Φιλαδέλφειας, γεγονός που πιστοποίησε το ΥΠΕΧΩΔΕ ανακηρύσσοντάς τις σε παραδοσιακό συνοικισμό (σύμφωνα με υπολογισμούς του ομότιμου καθηγητή του ΕΜΠ Γεώργιου Σαρηγιάννη διασώζεται το 90% του συνόλου).

Η ταυτόχρονη κήρυξη δέκα οικημάτων σε διατηρητέα και ο καθορισμός ειδικών όρων δόμησης αποτέλεσαν βασικές προϋποθέσεις για την προστασία του συνόλου, χωρίς ωστόσο να συνδυαστούν με επιδοτήσεις στους ιδιοκτήτες για τη συντήρησή τους. «Πρόθεσή μας είναι στο επιχειρησιακό πρόγραμμα να καταθέσουμε μια μελέτη ώστε ο δήμος της Νέας Φιλαδέλφειας να ενταχθεί σε ευρωπαϊκό πρόγραμμα επιχορήγησης.

Αυτό σημαίνει ότι οι ιδιοκτήτες παλιών προσφυγικών θα χρηματοδοτούνται για να τα επισκευάσουν και ταυτόχρονα τα σπίτια τους θα ανακηρύσσονται διατηρητέα», μας πληροφορεί ο αντιδήμαρχος Τεχνικών Υπηρεσιών Δημήτρης Κωσταντάτος.

Για την ώρα, «δεν υπάρχει λύση. Κάθε ιδιοκτήτης πρέπει να συνειδητοποιήσει την αξία της περιουσίας του και να την προστατεύσει», σχολιάζει η πολιτικός μηχανικός Ελίζα Παπαδοπούλου. Στην εισήγηση που συνυπογράφει με τον κ. Σαρηγιάννη κάνει ωστόσο σαφή τη συνύπαρξη του οικισμού με την ήπια κυκλοφορία αυτοκινήτων και το πάγωμα της πολυκατοικιοποίησης.

Την ανάγκη καταγραφής του κτιριακού πλούτου της Νέας Φιλαδέλφειας τονίζει η αρχαιολόγος Ειρήνη Γρατσία. Τα έργα επανάχρησης των παλιών κτιρίων, η δημιουργία πολιτιστικών διαδρομών και η ενεργοποίηση των Φιλαδελφειωτών για τη διαφύλαξή της ιστορικότητας της περιοχής ήταν οι κεντρικές προτάσεις στην εισήγησή της. «Πέρα από την αρχιτεκτονική, η κοινωνική και αισθητική αξία αυτών των κτιρίων τα κάνει αναγκαία για μια ζωή ποιοτική μέσα στο άναρχα δομημένο περιβάλλον όπου ζούμε».

ΧΑΡΑΜΗ ΣΤΕΛΛΑ, Ελεύθερος Τύπος, Δευτέρα, 27.10.08

Δρόμοι της Αθήνας που έγιναν ημιυπαίθρια στέκια

Ενα εναλλακτικό στέκι γεννιέται στο κέντρο της πόλης. Μια τρατορία, ένα μπαρ και σε λίγο καιρό μία καφετέρια, σε συνδυασμό με τα πλατιά πεζοδρόμια, τα μεγάλα παρτέρια με τους φοίνικες και την ησυχία του δρόμου, μετατρέπουν την οδό Εμπεδοκλέους σε έναν ελκυστικό, εναλλακτικό προορισμό για τους νέους της Αθήνας. Θα παραμείνει όμως «εναλλακτικός» ή θα γίνει… Βουτάδων;

Ολο και περισσότεροι δρόμοι στο κέντρο της πόλης μετεξελίσσονται σε υπαίθρια μπαρ τα τελευταία χρόνια. Η μόδα όμως «σκοτώνει» τον εναλλακτικό χαρακτήρα τους και το αίσθημα ελευθερίας που προσφέρει ο ανοιχτός δρόμος πνίγεται μέσα στο συνωστισμό, τα νεύρα της σερβιτόρας που δεν προλαβαίνει να πάρει παραγγελίες και τις φωνές που υψώνονται πάνω από τη μουσική. «Η επέλαση των μπαρ μοιάζει γοητευτική γιατί φαίνεται πως ζωντανεύει τους δρόμους της πόλης, στην πραγματικότητα όμως, αν δεν γίνεται με σωστό τρόπο, πνίγει τις υπόλοιπες λειτουργίες των δρόμων αυτών και δημιουργεί αποκλειστικές ζώνες μπαρ», εξηγεί ο Γιώργος Τζιρτζιλάκης, επίκουρος καθηγητής Αρχιτεκτονικής του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας.

Η οδός Βουτάδων στο Γκάζι είναι ο πιο χαρακτηριστικός δρόμος που έχει εξελιχθεί σε ημιυπαίθριο μπαρ. Οπως εξηγεί ο Σπύρος Πιλίτσης, μέλος της Επιτροπής Πολιτών της περιοχής: «Μέσα σε πέντε χρόνια άνοιξαν τόσο πολλά μαγαζιά που δεν μπορούμε πλέον να περπατήσουμε ή να κοιμηθούμε».

Η Πανόρμου κάποτε ήταν γεμάτη βουλκανιζατέρ. Η δημιουργία του σταθμού του μετρό, ωστόσο, άλλαξε δραματικά το χαρακτήρα της μέσα σε λίγα χρόνια. Σύμφωνα με τον Δημήτρη Κλεφτοδήμο, γραμματέα του Πολιτιστικού Συλλόγου Αμπελοκήπων: «Οι κάτοικοι υποστηρίξαμε τη δημιουργία των μπαρ. Οσο περισσότερος κόσμος έρχεται όμως, τα μαγαζιά συμμορφώνονται όλο και λιγότερο με τις υποχρεώσεις τους», με την ανοχή του δήμου και της Πολεοδομίας, που αρκούνται να βάζουν πρόστιμα, κερδίζοντας χρήματα».

Η πολυσυλλεκτικότητα είναι το κλειδί για ένα εξισορροπημένο μοντέλο μιας σύγχρονης πόλης. «Η ανάμιξη λειτουργιών είναι το ιδανικό μοντέλο για κάθε γειτονιά. Μια περιοχή που έχει μόνο κατοικίες ή γραφεία νεκρώνει τη νύχτα και είναι επικίνδυνη, ενώ αντίστοιχα μια περιοχή με μπαρ είναι άδεια κατά τη διάρκεια της ημέρας», εξηγεί ο καθηγητής Πολεοδομίας, Κωνσταντίνος Σερράος.

Ο τρόπος που αναπτύσσονται τα ημιυπαίθρια στέκια είναι καταστροφικός για τις υπόλοιπες λειτουργίες των συγκεκριμένων δρόμων. Οπως εξηγεί ο κ. Τζιρτζιλάκης: «Διώκονται οι μικρές βιοτεχνίες και οι υπόλοιπες επιχειρήσεις για να αντικατασταθούν από μπαρ. Η επέκταση του ιδιωτικού χώρου στο δημόσιο έχει λάβει τη μορφή “ίωσης”, καταπίνοντας όλους τους ελεύθερους χώρους που έχουν απομείνει στην πόλη».

ΔΑΝΕΛΛΗΣ ΒΑΣΙΛΗΣ, Ελεύθερος Τύπος, Πέμπτη, 23.10.08

ΤΟ ΠΑΛΙΜΨΗΣΤΟ ΤΟΥ ΚΕΝΤΡΟΥ ΚΑΙ Ο ΦΟΒΟΣ ΤΟΥ ΚΕΝΟΥ

ΑΠΟΨΗ

Του Μιχαλη Λεφαντζη*, Η Καθημερινή, Σάββατο, 30 Aυγούστου 2008

Από τη δεκαετία του ’60 και μετά, από ένα πλήθος άγονων αρχιτεκτονικών διαγωνισμών, στο πλαίσιο του εξωραϊσμού του κέντρου της πρωτεύουσας, τα έργα ανάπλασης των πλατειών, με πρώτη την Ομόνοια, είχαν έναν εμβληματικό χαρακτήρα, με βαθύτερο στόχο να γεμίσουν απλώς τα κενά του αστικού ιστού και να αποφύγουν μια ουσιαστικότερη λύση του προβλήματος. Η πολεμική για αυτές τις αναπλάσεις συνεχίζεται μέχρι τις μέρες μας, αφού η επαναδιαμόρφωση της Ομόνοιας κυρίως, παρότι προερχόταν από αρχιτεκτονικό διαγωνισμό, έγινε αντικείμενο σφοδρής κριτικής.

Καμιά φορά, το πολεοδομικό κενό έχει κι αυτό το νόημά του σε μια σύγχρονη μητρόπολη. Οσες χρήσεις και αν αθροίσουμε στην επιφάνειά του, όσο πράσινο κι αν αποθέσουμε σε αυτό, πάλι θα αναδίδει την αίσθηση του κενού. Ενός κενού που κρύβει μέσα του όλα τα παραλειπόμενα της πόλης, σαν σιωπηλή παρένθεση μιας άλλης αυτόνομης πραγματικότητας, επάλληλης σε αυτήν που ζούμε.

Αραγε πώς μπορούμε να σχεδιάσουμε πάνω στα νευραλγικά κενά ενός τέτοιου παλίμψηστου, όπως είναι το κέντρο της Αθήνας; Σίγουρα δεν πρέπει να τα καλύψουμε, όπως κάναμε μέχρι τώρα. Απλά, πρέπει να αφυπνιστούμε.

Αλλωστε στην πόλη μας, είναι σαφής η μη χρήση των δημόσιων χώρων, που αποτελούν μονάχα ένα πεδίο γραμμικής μετάβασης σε οργανωμένους ιδιωτικούς χώρους εμπορίου και αναψυχής. Οποιαδήποτε κοινόχρηστη υποδομή σε αυτή την πόλη, από το υπαίθριο καθιστικό μέχρι τον κάδο ανακύκλωσης, αντιμετωπίζεται με σκεπτικισμό. Ετσι, ο ζωτικός υπαίθριος χώρος της, περιορίζεται στα καρεκλοτράπεζα των καφετεριών και των εστιατορίων και στις βιτρίνες των καταστημάτων που πλαισιώνουν μια πλατεία, και όχι στον κενό (από χρήσεις) χώρο της. Θα έλεγε κανείς ότι οι Αθηναίοι διστάζουν να σταθούν σε κοινή θέα στο παγκάκι μιας πλατείας, από φόβο μην εκτεθούν στο ανύποπτο μάτι των περαστικών ή το μάτι μιας κάμερας…

Αλήθεια, σκέφτομαι τώρα ότι ο μόνος –νοητός– χώρος που δεν έχει «κενά» στις μέρες μας, είναι αυτός ενός τηλεοπτικού προγράμματος με συνεχή ροή διαφημίσεων ανάμεσα στις εκπομπές. Μήπως τελικά και κατ’ αναλογίαν φοβόμαστε τα πολεοδομικά κενά της πόλης μας, γιατί ενδόμυχα θέλουμε να την μετατρέψουμε σε ένα γιγάντιο τηλεοπτικό σκηνικό;

• * Ο κ. Μιχάλης Λεφαντζής είναι αρχιτέκτων.

Να λουστεί με φυσικό φως η «υπόγεια» πλατεία

AΠOΨH

Του Αθανασιου Ι. Αραβαντινου*, Η Καθημερινή, Σάββατο, 30 Aυγούστου 2008

H πλατεία Ομονοίας δεν είναι μία. Υπάρχει και μια δεύτερη «πλατεία» στο πρώτο υπόγειο, απ’ το οποίο οδηγείται το κοινό στις γραμμές του ΗΣΑΠ και του μετρό. Παράλληλα, το πρώτο υπόγειο εξυπηρετεί -ή μάλλον θα έπρεπε να εξυπηρετεί κατά ελκυστικό τρόπο ως υπόγεια διάβαση- τους διασχίζοντες την πλατεία. Αυτό εξάλλου γινόταν και στο παρελθόν, όταν η πλατεία ήταν κυκλική. Η αλήθεια είναι ότι με τη σημερινή κατάργηση της κυκλικής κίνησης βελτιώθηκε μια διαμπερής πορεία πεζών. Ομως για άλλες πορείες (από Αθηνάς προς 3ης Σεπτεμβρίου, π.χ.) το κυκλοφοριακό κομφούζιο και οι κίνδυνοι από αυτό επιβάλλουν την υπόγεια κίνηση των πεζών.

Το γεγονός είναι πάντως ένα, ότι τα πλήθη που κινούνται στο υπόγειο επίπεδο είναι κάποιες εκατοντάδες χιλιάδες την ημέρα, ενώ η ποιότητα του προσφερόμενου δημόσιου χώρου ανεπίτρεπτη.

Κατά τα μέσα της δεκαετίας του ’90, την εποχή της σύνταξης των μελετών του σταθμού μετρό -δηλαδή αρκετά έγκαιρα- με δικές μου συστάσεις ο Δήμος Αθηναίων είχε επανειλημμένα απευθυνθεί στην Αττικό Μετρό Α.Ε., προβάλλοντας την ιδέα σύνδεσης των δύο πλατειών με ανοίγματα (οπές). Αυτά θα μπορούσαν να καλύπτονται από πάνω με διαφανές υλικό όπως π.χ. έχει κάνει ο Ι. Μ. Πέι με την πυραμίδα του στο Λούβρο, αλλά και η Αττικό Μετρό με την πυραμιδούλα στον πεζόδρομο Κοραή. Προτιμότερο, πάντως, θα ήταν τα συνδετήρια αυτά ανοίγματα να ήταν μεγάλου μεγέθους και να παρέμεναν ανοικτά. Ετσι, οι ταλαίπωροι και στριμωγμένοι στην υπόγεια «πλατεία» (το ελεύθερο ύψος της σε κάποια σημεία είναι λιγότερο από 3 μ.) θα μπορούσαν να βλέπουν ουρανό. Αν, μάλιστα, υπήρχαν και κεντρικές κλίμακες ή αναβατήρες σε συνδυασμό με τις οπές αυτές (όπως ομοίως στην πυραμίδα του Λούβρου), η σύνδεση των δύο επαλλήλων πλατειών θα ήταν πληρέστερη. Δυστυχώς, σήμερα οι κλίμακες βρίσκονται μόνο στην περίμετρο της πλατείας, οι δε πορείες ανόδου είναι προσανατολισμένες προς τα κτίρια και όχι προς τον δημόσιο χώρο. Δηλαδή, οι κερδισμένοι είναι κάποιες επιχειρήσεις, των οποίων οι είσοδοι βρίσκονται απέναντι από τις κλίμακες.

Ας επιχειρήσουμε, λοιπόν, να φανταστούμε μια σύγχρονη, όμορφη, διώροφη πλατεία με ελκυστικά στοιχεία δημόσιου χώρου και πολιτισμού και στα δύο επίπεδα. Χρειαζόμαστε, επομένως, οπωσδήποτε «κομπρεσέρ» (για τη σύνδεση των δύο επιπέδων) και πρωτίστως μια καλή μελέτη.

• * Ο κ. Αθανάσιος Ι. Αραβαντινός είναι αρχιτέκτων - πολεοδόμος, ομοτ. καθηγητής του ΕΜΠ

ΠΛΑΤΕΙΑ ΟΜΟΝΟΙΑΣ: Η ΠΛΗΓΗ ΠΟΥ ΔΕΝ ΛΕΕΙ ΝΑ «ΘΕΡΑΠΕΥΤΕΙ»

Απουσιάζει παντελώς η πολιτική βούληση για ουσιαστική αντιστροφή του κλίματος

Tου Νικου Βατοπουλου, Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ, Σάββατο, 30 Aυγούστου 2008

Βλέπω με ικανοποίηση, αλλά περισσότερο με απορία, ότι υπάρχουν ακόμη επενδύσεις, κυρίως από πλευράς ξενοδοχειακών ομίλων, στην περιοχή της Ομόνοιας. Σκέφτομαι όσους ακόμη ελπίζουν ή έστω όσους πιστεύουν ότι έχουν ακόμη οικονομικό συμφέρον να βρίσκονται στην Ομόνοια. Περισσότερο σκέφτομαι τους τουρίστες που, αιφνιδιασμένοι, βρίσκονται σε αυτό το κέντρο της Αθήνας, «δυο βήματα από την Ακρόπολη». Πιο πολύ, όμως, θλίβομαι για την ίδια την Αθήνα, την ιστορική της διαδρομή και την κατάντια της Ομόνοιας. Πέρα από θλίψη, αισθάνομαι και οργή, που, όπως διαπίστωσα, διακατέχει μεγάλο μέρος συμπολιτών μας. Οργή για την αδιαφορία της Πολιτείας. Για την αδυναμία διαχείρισης στοιχειωδών υποχρεώσεών της (όπως η καθαριότητα και το πράσινο). Για την απουσία ενός οράματος και στρατηγικού στόχου.

Η κατρακύλα της Ομόνοιας στη σημερινή κατάσταση είναι όχι μόνο προσβολή στην ίδια την πόλη, αλλά και στους ανθρώπους που έχουν τις επιχειρήσεις τους στην ευρύτερη περιοχή. Είναι προσβολή στους πολίτες και ντροπή για την ελληνική πρωτεύουσα να παρουσιάζει ως κεντρική πλατεία μια τσιμεντένια πλατφόρμα γεμάτη σκουπίδια και ασχήμια. Η Ομόνοια απασχολεί σε επίπεδο ιδεών και προτάσεων πολλούς αρχιτέκτονες, πολεοδόμους και μελετητές. Δυστυχώς, δεν απασχολεί τις αρχές, που, αντιθέτως, εκτοξεύουν πυροτεχνήματα, όπως την πεζοδρόμηση της Αθηνάς, λες και αυτή είναι η προτεραιότητα της περιοχής.

Πότε περπάτησαν στην Ομόνοια για τελευταία φορά, ο δήμαρχος, οι υπουργοί, οι βουλευτές συμπολίτευσης και αντιπολίτευσης; Τι καλά θα ήταν να είχαν επαφή με την πραγματικότητα της Αθήνας, που προκαλεί απογοήτευση στους πολίτες.

Ας αρχίσουμε από τα απλά. Ποιες είναι οι πρακτικές προσεγγίσεις στο ζήτημα; Η διάγνωση της παθογένειας είναι το έναυσμα. Η βροχή των ιδεών το αποτέλεσμα. Η πράξη, το ζητούμενο.